Thứ 5, 22/08/2019, 10:11 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Tái canh cà phê già cỗi - Vì sao người dân vẫn thờ ơ?

16/03/2016 - 7:23

Biên phòng - Tây Nguyên được mệnh danh là "thủ phủ" cà phê của cả nước. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Tây Nguyên hiện có trên 573.000ha cà phê, chiếm gần 90% diện tích cà phê của cả nước, tuy nhiên, phần lớn diện tích cà phê ở đây đã bị già cỗi, nên việc tái canh cà phê được coi là bài toán sống còn. Thế nhưng, nông dân lại tỏ ra không mấy mặn mà...

jarm_9a
Một vườn cà phê già cỗi của người dân đang chờ vốn để được tái canh. Ảnh: Quốc Dinh

Vì đâu dân "lơ" vốn ưu đãi?

Hiện nay, diện tích cà phê ở Tây Nguyên đã bị già cỗi, khiến năng suất, sản lượng và chất lượng không ổn định. Để nâng cao giá trị và phát triển bền vững cây cà phê, từ năm 2013, Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT đã ban hành quy trình tái canh diện tích cà phê áp dụng cho vườn cây trên 20 năm tuổi, năng suất dưới 1,5 tấn/ha. Bên cạnh đó, Ngân hàng NN&PTNT - Agribank được Ngân hàng Nhà nước giao giữ vai trò chủ lực trong việc giải ngân vốn vay ưu đãi trong quá trình tái canh cà phê.

Theo quy hoạch, đến năm 2020, vùng Tây Nguyên sẽ tái canh trên 120.000ha cà phê. Mặc dù được hướng dẫn, "hỗ trợ tận răng", nhưng chủ trương tái canh lại gặp phải không ít rào cản, trở ngại. Đặc biệt, nguồn vốn ưu đãi với lãi suất thấp bị người dân "lơ", không muốn tiếp cận để phục vụ tái canh.

Cụ thể, 2 năm sau (2013-2014), khi gói tín dụng hơn 12.000 tỷ đồng được ngân hàng ký kết với các tỉnh Tây Nguyên thì nguồn vốn chỉ giải ngân có vài trăm tỷ, trong khi số diện tích được tái canh không hề nhỏ, với hơn 33.000ha (Đắk Lắk hơn 11.000ha, Lâm Đồng 10.000ha, Đăk Nông gần 4.000ha, Gia Lai hơn 3.000ha và Kon Tum 500ha), diện tích tái canh chủ yếu từ các nông hộ.

Ông Phan Tiến Thu, Giám đốc Ngân hàng Agribank Gia Lai cho biết: Hiện tại, nguồn vốn vay cho việc tái canh cây cà phê không hạn chế, mức lãi suất rất hấp dẫn, chỉ với 6,5%/năm. Mỗi héc-ta cà phê được vay 150 triệu đồng, sau năm thứ tư mới bắt đầu thu lãi và thời hạn cho vay kéo dài 8 năm.

Thế nhưng, thực tế ở địa phương, nguồn vốn vay này được giải ngân rất ít, giai đoạn đầu được 17 tỷ đồng và năm nay mới giải ngân được 1 tỷ đồng, chủ yếu là các doanh nghiệp Nhà nước vay. Toàn tỉnh mới có 2 hộ được vay theo diện này, trong khi ngân hàng luôn sẵn sàng vốn để cho người dân vay.

Lý giải cho nghịch lý "vốn ưu đãi mà nông dân không thèm vay", theo ông Thu, "vấn đề nằm ở chỗ quy trình tái canh mà Bộ NN&PTNT ban hành, người dân phải luân canh đất, trồng đậu, bắp… để cải tạo đất hai năm sau phá bỏ cà phê thì mới được vay vốn. Theo cách tính của nông dân, 2 năm cải tạo đất cộng với 3 năm chăm sóc thì người dân phải chờ đến 5 năm sau mới có thu hoạch và mỗi năm như vậy phải mất nguồn thu rất lớn. Trong khi nông dân lại ít đất, xem "tấc đất tấc vàng" nên nóng vội trồng ngay sau khi phá bỏ cây cà phê già cỗi".

Bên cạnh đó, điều kiện để tái canh cần phải có xét nghiệm về tuyến trùng, nấm trong đất và nguồn giống cây trồng phải được các cơ quan trực thuộc Bộ hoặc Sở NN&PTNT các địa phương công nhận thì mới được tiếp cận vốn vay.

Nông dân Trần Đức Lưu, thôn Hợp Nhất (xã Ia Yok, huyện Ia Grai, Gia Lai) chia sẻ: "Về quy trình có quá nhiều yêu cầu rối rắm, người dân không mấy mặn mà. Với tôi, nhà có hơn 1ha cà phê mà chờ luân canh đất 2 năm thì không chờ được nên đành vay vốn thương mại 50 triệu ở ngân hàng để được tái canh sớm. Mặc dù biết không tốt, nhưng không có nhiều đất nên làm liều thôi".

Lắm rủi ro

Theo khảo sát của Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Tây Nguyên, nếu tái canh cà phê không đúng quy trình thì cây trồng rất dễ nảy sinh bệnh vàng lá, thối rễ, dẫn đến việc cây sinh trưởng kém và năng suất, sản lượng thấp, thậm chí cây chết sớm. Một vài năm đầu, có vẻ cây phát triển bình thường, nhưng từ năm thứ 3 trở đi thì mới thấy rõ sự khác biệt giữa làm theo hướng "rút ngắn thời gian" và theo quy trình.

Như vậy, rủi ro cho cây cà phê trong thời gian tới là rất đáng lo ngại để phát triển bền vững, bởi phần lớn diện tích cà phê thuộc về các nông hộ. Hiện tại, các tỉnh Tây Nguyên đã tái canh hơn 33.000ha, chủ yếu là diện tích nông hộ và chỉ có khoảng 10% là diện tích cà phê từ các doanh nghiệp quốc doanh.

c2fr_9b
Nếu tái canh đúng quy trình sẽ đảm bảo được chất lượng, sản lượng vườn cây. Ảnh: Quốc Dinh

Tại Gia Lai, để tháo gỡ khó khăn này, Sở NN&PTNT cũng đã tổ chức nhiều cuộc họp với ngân hàng bàn biện pháp giải quyết, giảm thời hạn luân canh từ 24 tháng xuống còn 18 tháng và vẫn giữ nguyên quy trình do Bộ NN&PTNN ban hành. Bởi để tái canh hiệu quả thì việc thực hiện đúng quy trình là tất yếu.

Ông Trương Phước Anh, Giám đốc Sở NN&PTNT Gia Lai cho biết: Quá trình tái canh cây cà phê, các doanh nghiệp quốc doanh làm rất tốt, triển khai theo từng giai đoạn và đúng với quy trình. Về lâu dài, cách làm này sẽ phát triển bền vững. Đáng lo ngại nhất là việc người dân tự ý trồng không đúng quy trình, khiến cây dễ nhiễm bệnh về tuyến trùng, độc tố. Đối với các nông hộ, việc tái canh là quyền quyết định của người dân nên rất khó can thiệp. Giải pháp tốt nhất là vận động người dân thấy được vấn đề và tiến hành luân canh theo quy trình để đạt hiệu quả cao.

Để người dân dễ tiếp cận vốn vay, Ngân hàng Agribank Gia Lai kiến nghị UBND tỉnh Gia Lai xem xét, tháo gỡ vướng mắc: Về thời gian luân canh, cải tạo đất là do hộ cá nhân, tổ chức tự quyết định và chịu trách nhiệm trên cơ sở quy trình của Bộ NN&PTNT. Đối với cây giống cũng có thể tự ươm theo tiêu chuẩn để thuận lợi hơn trong quá trình vay vốn và chủ động tái canh.

Về việc vay vốn ưu đãi, ông Lê Trung Nguyên, Giám đốc Công ty Cà phê 706 (Tổng Công ty Cà phê Việt Nam) cho biết: Lâu nay, công ty không được hưởng vốn vay này để tái canh cà phê. Thực tế, khoảng 300ha cà phê (trong tổng số 700ha của Công ty) đã tái canh đều từ nguồn vốn vay thương mại.

Nguyên do vì trước đây, công ty đã thế chấp sổ đỏ cho Ngân hàng BIDV và số tiền "bị kẹt" khoảng 30-40 tỷ đồng, nên không có đủ để trả hết để rút giấy tờ sang vay vốn từ Ngân hàng Agribank để hưởng lãi suất thấp. Mong muốn của công ty là được ngân hàng Nhà nước tạo điều kiện, mở rộng việc chỉ định ngân hàng cho vay để hưởng được hỗ trợ. Nếu hoàn toàn vay theo vốn thương mại thì chi phí sẽ đội lên, sẽ kéo theo nhiều hệ lụy, dẫn đến đời sống công nhân gặp nhiều khó khăn.

Quốc Dinh