Thứ 4, 24/10/2018, 00:02 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

“Quốc tế hóa” hợp tác xã nông nghiệp (bài 3)

10/06/2018 - 8:02

Biên phòng - Khi nhắc đến cụm từ “hợp tác xã” (HTX), nhiều người “sợ” cái mô hình cũ đã nhấn chìm mọi sáng tạo của người dân, dẫn đến kiệt quệ kinh tế. Thế mà Canada đã mang mô hình HTX nông nghiệp tiên tiến sang triển khai tại Việt Nam. Mô hình HTX kiểu mới đang phất lên, thì chính quyền, cơ quan quản lý Nhà nước tại một số địa phương lại bắt đầu “thò” cái tư duy cũ ra áp đặt. Nếu không khẩn trương tháo những “nút thắt”, mô hình này sẽ bị sụp đổ.

Bài 1: Gian nan lập hợp tác xã kiểu mới

Bài 2: Tầm nhìn của ông giám đốc

Bài 3: Khẩn cấp tháo những “nút thắt”   

Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Evergrowth, tỉnh Sóc Trăng được xem là mô hình kiểu mẫu về tổ chức và phát triển kinh tế, cần được nhân rộng. Qua hoạt động thực tiễn, các HTX nông nghiệp gặp rất nhiều vấn đề cản trở phát triển, từ chính sách, cơ chế đến các thủ tục hành chính rườm rà gây khó khăn của chính quyền và cơ quan quản lý Nhà nước. Nếu không khẩn cấp tháo những “nút thắt”, các mô hình HTX mới làm ăn có hiệu quả sẽ bị teo dần.

Khi chúng tôi trao đổi về hình thái HTX nông nghiệp kiểu mới, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường khái quát về mục đích và ý nghĩa: “HTX hoạt động khác với doanh nghiệp. Doanh nghiệp hoạt động chủ yếu vì lợi nhuận. Còn HTX hoạt động ngoài lợi nhuận còn kèm theo lợi ích mang tính cộng đồng, chia sẻ lợi ích của các thành viên. Đây là nền sản xuất chia sẻ và đây mới là cái gốc phát triển bền vững, theo định hướng XHCN, không để ai bị bỏ cuộc chơi này”.

ukec_11b
Ông Triệu Sau, xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, Sóc Trăng buồn vì đã ra khỏi HTX. Ảnh: Hải Luận

HTX nông nghiệp Evergrowth trước năm 2016 có hoạt động tốt ở 4 huyện: Mỹ Tú, Châu Thành, Mỹ Xuyên, Trần Đề và thành phố Sóc Trăng của tỉnh Sóc Trăng. Chẳng hiểu sao, ngày 22-2-2016, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng gửi văn bản đến UBND tỉnh đề nghị cho Công ty Cổ phần sữa Việt Nam (Vinamilk) thu mua sữa ở địa bàn huyện Mỹ Xuyên. Lập tức, ngày 23-2-2016, UBND tỉnh Sóc Trăng có công văn chấp thuận đề nghị trên. Ngày 15-3-2016, UBND tỉnh lại có một văn bản mới đốc thúc và đồng ý cho doanh nghiệp tư nhân Tân Tài Lộc là đơn vị đứng ra thu mua sữa cho Công ty Cổ phần sữa Việt Nam (Vinamilk) tại huyện Mỹ Xuyên.

UBND tỉnh Sóc Trăng chỉ đạo: “Giao UBND huyện Mỹ Xuyên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng phối hợp và tạo mọi điều kiện để công ty... thu mua sữa của hộ nuôi được thuận lợi”. Dư luận đặt câu hỏi: Tại sao UBND tỉnh Sóc Trăng lại chỉ đạo công ty khác “giành phần” của HTX Nông nghiệp Evergrowth? Thật đớn đau, bao nhiêu công lao của HTX Nông nghiệp Evergrowth gây dựng được 742 thành viên đang nuôi bò ở huyện Mỹ Xuyên, hằng ngày cung cấp cho trạm thu mua của HTX gần 10 tấn sữa, trở thành mây khói!

Ông nông dân Triệu Sau, xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, Sóc Trăng, kể lại: “Khi UBND huyện tổ chức họp dân để nói chuyển bán sản phẩm cho công ty khác là Tân Tài Lộc, dân tình phản đối dữ lắm. Công ty Tân Tài Lộc nói sẽ mua giá sữa 14.000 đồng/kg. Nhưng, họ mua giá 14.000 đồng chỉ được một thời gian ngắn, thì ép mua 7.000-8.000 đồng/kg. Nhà ông khi còn thành viên HTX nuôi 8 con bò sữa, bây giờ chỉ còn 1 con nuôi cầm chừng. Nhiều hộ dân trong xã đã bán bò, lên Bình Dương làm thuê. Ông ước tính, số bò bị sụt giảm đến nay là 60%.

Theo ông Sau: Khi ở trong HTX, ông có nhiều lợi ích, được hưởng các dịch vụ chăm sóc bò, đảm bảo giá mua sữa hợp lý, được có tiếng nói của mình, cuối năm được HTX chia tiền lời... Từ khi ra khỏi HTX, mọi người “tự bơi”, bán giá sữa thấp không biết kêu ai; bò bệnh đau tự bỏ tiền ra mời thú y bên ngoài tiêm thuốc... Hôm rồi, mấy ông lãnh đạo tỉnh đòi tách dân nuôi bò của huyện Mỹ Tú nữa, nhưng dân bên đó thấy cảnh dân Mỹ Xuyên bị “đòn đau” rồi, họ đâu có chịu rời khỏi HTX.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Sóc Trăng, HTX Evergrowth đã chi ra 6,5 tỉ đồng làm thủ tục ra khỏi HTX cho 742 thành viên ở huyện Mỹ Xuyên. “Mỗi thành viên khi mới gia nhập HTX chỉ đóng vào 300.000 đồng, nhưng khi chia lợi nhuận, có hộ được nhận cả trăm triệu đồng, hộ ít cũng vài triệu. Lợi ích của thành viên HTX được đảm bảo rất cao” - Giám đốc Nguyễn Hoàng An cho hay và tỏ ý luôn mở rộng vòng tay đón chào bà con quay lại HTX.

Một vấn đề khác là HTX Nông nghiệp Evergrowth đang bị các cơ quan quản lý Nhà nước kiểm tra, thanh tra liên tục. Đơn cử, tháng 10-2017, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng lập đoàn kiểm tra tại HTX Nông nghiệp Evergrowth. Tháng 1-2018, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng lại xuống kiểm tra HTX tiếp.

Trong các báo cáo gửi UBND tỉnh, ông Lương Minh Quyết, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng đã thừa nhận đoàn của Sở đến kiểm tra HTX Nông nghiệp Evergrowth không phát hiện điều gì bất thường, HTX chấp hành tốt các quy định của Luật HTX. Vậy mà, ngày 20-4-2018, Chánh Thanh tra tỉnh Sóc Trăng ra quyết định thanh tra HTX Nông nghiệp Evergrowth, thời gian 45 ngày.

Chỉ trong vòng 6 tháng, HTX nuôi bò phải tiếp 3 đoàn thanh, kiểm tra cấp tỉnh, chẳng còn đầu óc đâu mà nghĩ ra kế sách mới làm ăn. Ông Nguyễn Quốc Dân, Trưởng ban Kiểm soát HTX bức xúc: “Nhà tôi nuôi 20 con bò đã không có người cắt cỏ, vắt sữa..., bây giờ lại chờ chực 45 ngày thanh tra nữa. Sao không thấy có đoàn nào xuống bày sáng kiến cho nông dân HTX làm ăn nhanh giàu, mà toàn thấy đi kiểm tra, thanh tra nhiều như “vắt sữa” vậy? Không biết từ đây đến cuối năm còn bao nhiêu đoàn kiểm tra đến nữa đây? Nhiều nông dân là hộ nghèo, ở nhà lá, chỉ có được 1 con bò ban đầu, đi theo cùng HTX đã thành hộ khá, có nhà xây, đàn bò tăng lên 5-10 con. Đây là bản báo cáo thực tế rõ nhất, lớn nhất của sự công khai, minh bạch và làm ăn hiệu quả”.

rqe8_11a
Thành viên của HTX Nông nghiệp Evergrowth, tỉnh Sóc Trăng chăm sóc đàn bò tại nhà. Ảnh: Hải Luận

“HTX không trông chờ Nhà nước cấp tiền cho đầu tư sản xuất, nhưng cần Nhà nước có chính sách rõ ràng trong định hướng phát triển và bảo vệ sản xuất nguyên liệu sữa trong nước, đừng có làm theo kiểu “nửa vời”” - Giám đốc An nói, rồi ông đưa ra dẫn chứng: Ngày 22-3-2017, Bộ Y tế ban hành Thông tư 03, quy định rất rõ ràng: Sữa tươi nguyên liệu, sữa hoàn nguyên, sữa hỗn hợp... buộc các nhà sản xuất sữa phải ghi trên nhãn sản phẩm đúng chủng loại, nguồn gốc, thành phần của sữa. Đây là Thông tư đủ sức bảo vệ được lợi ích của người tiêu dùng và các cá nhân, đơn vị sản xuất sữa tươi nguyên liệu (nuôi bò sữa) trong nước.

Thế nhưng, ngày 11-9-2017, Bộ Y tế ra Thông tư 36, bãi bỏ thi hành Thông tư 03. Tại sao chính sách tầm quốc gia mà thay đổi nhanh như vậy? Thông tư 03 buộc nhà sản xuất phải ghi rõ trên nhãn sản phẩm “sữa hoàn nguyên” đối với sản phẩm sữa bột hòa tan rồi thêm hương liệu vào, để người tiêu dùng nhận biết. Ai cũng biết sữa bột thì không tốt bằng sữa tươi.

Vì lẽ đó, trên thị trường hiện nay, nhà sản xuất hay ghi trên nhãn sản phẩm: “Sữa tươi nguyên chất” hoặc “sữa tươi” mà không có một chế tài nào làm tham chiếu để cảnh báo và xử phạt. Sữa tươi nguyên chất được làm từ sữa bò tươi nguyên liệu 100%, bao giờ cũng giá cao hơn sữa bột, vì thế khó cạnh tranh với sữa hoàn nguyên có nhãn mác mập mờ. Chính sách rõ ràng, minh bạch là hỗ trợ, bảo vệ nông dân và ngành nuôi bò sữa phát triển bền vững, nhưng điều đó chúng ta đang còn rất thiếu.

Hải Luận