Thứ 4, 17/10/2018, 08:51 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Phát triển kinh tế biển xanh để giàu mạnh từ biển

10/10/2018 - 22:51

Biên phòng - Hội nghị Trung ương 8 khóa XII đã thông qua nội dung cơ bản Nghị quyết về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với định hướng rõ rệt là phát triển kinh tế biển xanh dựa trên nền tảng tri thức, khoa học công nghệ, thân thiện với môi trường, thích ứng với thiên tai. Mục tiêu xuyên suốt là từng bước đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, dựa vào biển và hướng ra biển.

trdl_4a
Tái tạo hệ sinh thái, bảo vệ môi trường là một trong những mục tiêu trọng tâm trong thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Ảnh: Bích Nguyên

Định hình nền kinh tế biển xanh

Khái niệm “kinh tế biển xanh” không phải là mới. Thực tế, nhiều nước trên thế giới đã sử dụng mô hình này để phát triển kinh tế biển nhanh, hiệu quả và bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, cả thế giới đang thực hiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 chuyển từ kinh tế biển chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường sang kinh tế dựa trên nền tảng tri thức, khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường là hướng đi phù hợp và là lựa chọn đúng đắn nhất.

Tuy nhiên, khái niệm về nền kinh tế biển xanh hầu như chưa được hiểu và áp dụng thống nhất ở Việt Nam. Vậy, thế nào là nền kinh tế biển xanh? Có thể hiểu một cách đơn giản, đó là sự đảm bảo sinh kế bền vững, tăng thu nhập cho người dân, khai thác tài nguyên hợp lý, ít ảnh hưởng đến môi trường, xây dựng phát triển được cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan.

Theo PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Phó tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam) phát triển kinh tế biển xanh ở Việt Nam, phải quán triệt 4 yêu cầu cơ bản là: “Phát triển một nền kinh tế biển hiệu quả và bền vững; khoa học và công nghệ phải trở thành động lực phát triển các lĩnh vực có liên quan đến kinh tế biển xanh; quy hoạch và quản lý liên ngành, liên vùng đối với các vùng biển, đảo và vùng ven biển để đảm bảo tính liên kết trong phát triển kinh tế biển ngay từ giai đoạn sớm của quá trình phát triển; duy trì môi trường hòa bình trên Biển Đông tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế biển”.

Chung quan điểm trên, PGS.TS Vũ Thanh Ca, Viện Chiến lược chính sách Tài nguyên - Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường nhấn mạnh: “Để phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, cần đảm bảo tối ưu hóa các lợi ích có được trong khai thác, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và các hệ sinh thái biển bằng các quy định pháp luật theo hướng đảm bảo hài hòa lợi ích các hoạt động ngành, đồng thời đảm bảo tài nguyên biển được khai thác hợp lý, tiết kiệm. Các tài nguyên tái tạo không bị khai thác quá mức để duy trì khả năng tái tạo, môi trường và các hệ sinh thái biển được bảo vệ, bảo tồn, thậm chí được cải thiện, khôi phục lại. Trong bối cảnh hiện nay, với tình hình biến đổi khí hậu và gia tăng thiên tai có nguồn gốc biển, phát triển bền vững biển, vùng bờ biển và hải đảo theo hướng nền kinh tế biển xanh cần phải đảm bảo yêu cầu áp dụng các công nghệ mới, tiết kiệm sử dụng tài nguyên và giảm phát thải, đồng thời gia tăng lượng lưu giữ khí nhà kính để giảm biến đổi khí hậu”.

Quản lý tổng hợp theo cách tiếp cận hệ sinh thái

Trên thực tế, quản lý tổng hợp bắt đầu được nhắc đến tại Việt Nam từ đầu những năm 1990, tuy nhiên, mãi đến năm 2008, Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, cơ quan quản lý Nhà nước về biển và hải đảo mới được thành lập. Đến năm 2015, Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo mới được thông qua. Tuy nhiên, việc thực hiện quản lý tổng hợp biển và hải đảo vẫn còn nhiều hạn chế do vướng mắc về cơ chế điều phối, phối kết hợp giữa các ngành, chưa thống nhất cơ sở dữ liệu về biển về quản lý tổng hợp, việc tiếp cận, chia sẻ thông tin giữa các ngành còn hạn chế do những quy chế về bảo mật...

Ông Vũ Sỹ Tuấn, Phó tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho rằng: “Để triển khai quản lý tổng hợp trên quy mô toàn quốc thành công, trước mắt cần hoàn thiện luật pháp, xây dựng, công bố quy hoạch tổng thể, thành lập Ban điều phối quốc gia hoặc thành lập Bộ Phát triển kinh tế biển”.

Tiếp cận vấn đề ở một khía cạnh khác, TS Vũ Thanh Ca cho rằng: Phương thức quản lý tổng hợp biển và hải đảo theo cách tiếp cận hệ sinh thái hướng tới phát triển một nền kinh tế biển xanh cần phải được thực hiện theo cơ chế thị trường. Và giải pháp thực hiện điều này là xây dựng, phê duyệt và triển khai thực hiện quy hoạch sử dụng biển và vùng bờ biển, trong đó có phân tích kỹ càng các chức năng của từng vùng biển để đảm bảo khai thác hiệu quả, có lợi nhất một số chức năng quan trọng trong giới hạn, không làm ảnh hưởng tới các chức năng khác và dẫn đến cạn kiệt tài nguyên, suy thoái, ô nhiễm môi trường, phá hủy các hệ sinh thái biển. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện và triển khai thực hiện một cách có hiệu quả các chính sách quy định pháp luật về phát triển nghề cá bền vững, chống đánh bắt hủy diệt, đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không được quản lý (IUU fishing).

Cũng theo TS. Vũ Thanh Ca, cần phải rà soát quy hoạch phát triển cảng biển, các khu, đặc khu kinh tế biển, các khu kinh tế mở và các ngành công nghệ biển để đảm bảo đầu tư hiệu quả, phù hợp với nguồn lực hiện có; xây dựng cơ sở hạ tầng bền vững để phòng chống thiên tai, đảm bảo giảm rủi ro thiên tai đến mức thấp nhất; tăng cường khai thác, sử dụng các năng lượng sạch, năng lượng tái tạo từ biển; chú trọng xây dựng và hoàn thiện các cơ chế tài chính với hệ thống thuế, phí hợp lý liên quan tới sử dụng không gian biển và các nguồn tài nguyên biển...

Bích Nguyên