Thứ 7, 20/07/2019, 12:13 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882
Dự án luật bảo vệ và phát triển rừng:

Phát huy vai trò của đồng bào dân tộc thiểu số trong bảo vệ rừng

03/07/2017 - 20:37

Biên phòng - Theo số liệu thống kê, hiện tại, mỗi năm cả nước xảy ra 7.000 vụ phá rừng, 20.000 vụ vận chuyển lâm sản trái phép và hầu hết các vụ vi phạm lâm luật đều chậm bị phát hiện. Trong đó, không ít vụ việc khai thác gỗ, săn bắt, buôn bán động vật hoang dã có sự tiếp tay, bao che của người có chức có quyền và sự làm ngơ của lực lượng chức năng.

jrfm_10
Cán bộ Kiểm lâm và BĐBP Quảng Nam kiểm tra một cây cổ thụ mới bị đổ tại khu rừng di sản Pơ Mu, xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Ảnh: Nguyễn Bích

Tuy nhiên, ở những khu rừng thiêng, rừng ma, rừng đình, rừng thổ công do cộng đồng người dân tộc thiểu số (DTTS) tự nguyện bảo vệ thì hầu như các vụ vi phạm đều bị xử lý kịp thời, dù về mặt pháp lý, các quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng cộng đồng chưa được xác lập. Đây là vấn đề nhiều đại biểu Quốc hội nêu ra khi tham gia đóng góp ý kiến vào dự án Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (sửa đổi) được Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV vừa qua.

Có một thực tế là Luật  Bảo vệ và Phát triển rừng (BV&PTR) được ban hành năm 2004 đã giúp cho rừng được bảo vệ, phát triển tốt hơn và ngành lâm nghiệp đã có những đóng góp tích cực, hiệu quả vào phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Sau 12 năm, diện tích rừng đã tăng từ 12 triệu lên 14 triệu héc-ta, độ che phủ rừng từ 37% lên 40%. Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, thì Luật BV&PTR năm 2004 cũng đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế trong việc ngăn chặn tình trạng phá rừng, suy giảm rừng tự nhiên, lấn chiếm đất rừng, năng suất và giá trị gia tăng thấp, người trồng rừng và bảo vệ rừng có cuộc sống còn nhiều khó khăn. Do vậy, khi dự án Luật BV&PTR (sửa đổi) trình tại Kỳ họp thứ 3, nhìn chung, các đại biểu đều nhất trí phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật.

Về phân loại rừng, đa số các ý kiến đều nhất trí phân loại rừng thành 3 loại (đặc dụng, phòng hộ, sản xuất) để tạo khung pháp lý cho công tác quy hoạch, hoạch định chính sách quản lý rừng có hiệu quả, phù hợp với chức năng cơ bản của các khu rừng, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong các quy định của hệ thống pháp luật, nhất là các chế định về phân loại đất tại Luật Đất đai.

Về giao rừng, cho thuê rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng, thu hồi rừng, các đại biểu đều nhất trí với quan điểm quy định cơ bản về giao rừng, cho thuê rừng tại dự thảo luật và đề nghị bổ sung quy định về ưu tiên giao rừng cho đồng bào DTTS, hộ gia đình khó khăn, hạn mức giao rừng, phân cấp rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương đối với rừng chưa được giao.

Các đại biểu cũng đề nghị cần xem xét, bổ sung quy định để người dân sinh sống trong khu vực rừng đặc dụng, rừng phòng hộ được chia sẻ những lợi ích từ rừng, như tham gia bảo vệ rừng và được hưởng các lợi ích của chính sách BV&PTR, có quyền tiếp cận rừng, khai thác các loại lâm sản ngoài gỗ, sản phẩm trồng xen dưới tán rừng…, nhưng không làm ảnh hưởng đến bảo tồn hệ sinh thái rừng. Đồng thời, cần có quy định cụ thể về nguyên tắc, thẩm quyền, thời gian trong việc thực hiện “đóng cửa rừng”, “mở cửa rừng”, giao rừng gắn với giao đất, giao rừng tâm linh, tín ngưỡng, rừng bảo vệ nguồn nước cho cộng đồng các dân tộc thiểu số.

Hiện, cả nước có 10.006 cộng đồng dân cư thôn, chủ yếu là người DTTS quản lý và sử dụng 2.792.946,3ha rừng và đất trống đồi trọc (gọi chung là đất lâm nghiệp). Trong diện tích đất lâm nghiệp có rừng thì rừng tự nhiên chiếm 96% diện tích đất có rừng được giao cho cộng đồng quản lý thông qua “hệ thống tâm linh” và các thiết chế xã hội truyền thống và luật tục. Đây là những khu rừng cung cấp lâm sản truyền thống cho cộng đồng, do đồng bào các DTTS tự công nhận và quản lý theo truyền thống từ nhiều đời nay.

Mặc dù về mặt pháp lý, các quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng chưa được xác lập, nhưng trên thực tế, nó đang được điều tiết một cách không chính thức bởi các luật tục truyền thống. Trong quan niệm của đồng bào, rừng được cai quản và sở hữu bởi một thế lực “vô hình”, đó là các vị thần linh và có một bộ máy gồm các chức sắc như: Thầy mo, trưởng dòng họ lớn… thay mặt thần linh cai quản rừng tâm linh, để bảo vệ rừng trước các hành vi xúc phạm đến thần linh. Ngoài ra, đồng bào DTTS còn sử dụng một hình thức quản lý, bảo vệ rừng tâm linh khác là bằng công cụ luật tục cũng như các quy định về trách nhiệm của các thành viên đối với rừng tâm linh, trách nhiệm bảo vệ rừng của các thành viên.

Phát biểu ý kiến tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV, đại biểu Quốc hội Mùa A Vảng, đoàn Điện Biên đề nghị cần quy định cụ thể hơn chính sách của Nhà nước trong bảo vệ và phát triển rừng tại Điều 89 chính sách đầu tư trong lâm nghiệp để khuyến khích và nâng cao trách nhiệm của người dân tham gia bảo vệ rừng.

Đại biểu Lưu Văn Đức, đoàn Đắk Lắk còn cho rằng: Tiêu chí phân loại rừng đặc dụng tại Điểm d, Khoản 1, Điều 5 chỉ quy định chung là rừng văn hóa, tín ngưỡng, chưa gắn với chủ thể quản lý là cộng đồng dân cư. Bên cạnh đó, tại Khoản 4, Điều 20 dự thảo quy định giao rừng, cho thuê rừng phải căn cứ vào năng lực quản lý rừng bền vững của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, năng lực quản lý rừng bền vững như thế nào thì dự thảo luật chưa xác định rõ tiêu chí, tiêu chuẩn, phương pháp và cơ quan nào xác định những năng lực đó và nếu quy định như vậy sẽ thu hẹp cơ hội được Nhà nước giao đất, giao rừng, cải thiện sinh kế đối với chủ rừng là cộng đồng dân tộc thiểu số.

Đại biểu Lưu Văn Đức cũng đề nghị giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi rừng phải đảm bảo tôn trọng không gian sinh tồn, không gian văn hóa, phong tục, tập quán quản lý rừng của cộng đồng dân cư và bảo đảm hộ gia đình, cộng đồng dân cư có cuộc sống sinh hoạt gắn bó với rừng, có truyền thống quản lý, bảo vệ rừng hiệu quả, được giao rừng và cho thuê rừng gắn với quyền sử dụng đất để thực hành sinh kế, văn hóa tín ngưỡng gắn với rừng tại địa phương. Đồng thời, dự thảo luật nên bổ sung quy định về việc ưu tiên giao rừng cho đồng bào sinh sống tại chỗ để bảo đảm cho đồng bào có thu nhập ổn định từ rừng, thực hiện các hoạt động văn hóa tâm linh, có rừng để phát triển sản xuất...

Hương Mai