Thứ 7, 07/12/2019, 07:02 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Ổn định vùng người Mông di cư tại Điện Biên

29/11/2016 - 15:07

Biên phòng - Việc người Mông di cư vượt biên trái phép không phải là vấn đề mới, gần đây sự việc lại nóng lên và được nhận định là có thể gia tăng với tính chất phức tạp hơn. Đây là một thách thức lớn đối với lực lượng Biên phòng và các địa phương có vùng đồng bào Mông sinh sống. Chúng tôi đi dọc tuyến biên giới của tỉnh Điện Biên tìm lại hồ sơ về người Mông vượt biên di cư, chuyện chưa hề cũ.

Bài 1: Không thể để đồng bào mãi lầm đường và lạc niềm tin

Từ đói nghèo...

Theo số liệu thống kê sơ bộ, tổng số người Mông di cư sang Lào từ năm 1991 đến tháng 6 năm 2016 là hơn 1 ngàn hộ với gần 7 ngàn người. Mặc dù các cơ quan chức năng của hai nước Việt Nam - Lào có nhiều giải pháp ngăn chặn, nhưng đến nay, hiện tượng này vẫn chưa thuyên giảm, thậm chí còn phức tạp hơn. Đặc  biệt, mới đây, lực lượng an ninh Lào chính thức yêu cầu Việt Nam cùng tăng cường các biện pháp phối hợp phòng ngừa, do lo ngại tiềm ẩn các vấn đề an ninh có thể xảy đến ở các vùng biên giới thưa thớt dân cư và địa hình hoang vu, hẻo lánh nằm giữa hai quốc gia.

Địa bàn trọng điểm của vùng Tây Bắc Việt Nam xảy ra tình trạng người Mông di cư là huyện Mường Nhé, Nậm Pồ, Mường Chà của tỉnh Điện Biên; huyện Sông Mã, Sốp Cộp của tỉnh Sơn La; huyện Mường Lát của tỉnh Thanh Hóa, huyện Kỳ Sơn của tỉnh Nghệ An. Người Mông di cư hiện cư trú trái phép tại các tỉnh Xiêng Khoảng, Bô Ly Khăm Xay, Viêng Chăn, Hủa Phăn, U Đôm Xay, Bò Kẹo, Luông Phra Băng của Lào.

k08x_16b
 Lực lượng Biên phòng luôn có mặt trong từng gia đình người Mông ở các bản làng xa xôi hẻo lánh. Ảnh: Bích Hằng

Nguyên nhân người Mông di cư sang các quốc gia trong khu vực suốt từ nhiều năm qua đã được phân tích, mổ xẻ khá nhiều. Mỗi vùng dân cư, đặc điểm địa hình và mặt bằng kinh tế, nhận thức khác nhau cũng có những lý do khác nhau để người Mông rời khỏi địa bàn, vượt biên và tới bất kỳ vùng đất nào mà họ nghĩ có thể đoàn tụ với người thân và sống sung túc hơn.

Với đặc điểm dân tộc học riêng có, người Mông nằm trong nhóm các dân tộc không coi trọng yếu tố ổn định, an cư lạc nghiệp, không nhất thiết sống dựa vào cộng đồng và các thiết chế làng bản, thờ cúng tổ tiên, phần mộ. Họ khá độc lập trong việc lập gia đình, canh tác và lựa chọn vùng đất cư trú. Bởi vậy, nếu cho rằng, sử dụng và phát triển mô hình quần cư người Mông trên cơ sở sự gắn kết tình cảm láng giềng, thôn xóm, hương ước dòng họ, gia đình để giữ chân họ thì đó không phải là biện pháp tối ưu.

Một số người may mắn sớm nhận ra tình trạng bi đát và đói nghèo mà họ lỡ bước sa chân vào đã tìm cách trở về nước. Họ được bản làng cũ, hàng xóm cũ đón nhận, đặc biệt là chính quyền địa phương sở tại tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Có trường hợp họ còn được nhận lại cả nhà cửa, nương rẫy mà họ đã bán đi để bỏ xứ đã có tác động tích cực đến những người Mông khác có ý định di cư sang Lào sớm bỏ hẳn ý định phiêu lưu này.

...đến lạc mất niềm tin

Ngoài nguyên nhân cơ bản người Mông di cư vì nghèo khó, không có đất canh tác đi tìm vùng đất canh tác tốt hơn, thì một bộ phận không nhỏ trong số họ có động cơ vượt biên liên quan đến các tổ chức phản động lưu vong tại nước ngoài. Họ bị lôi kéo bởi các ổ nhóm vũ trang, chống đối chính quyền sở tại, bị lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để buộc phải đi theo một thứ tôn giáo không chính thống và được điều khiển bởi những phần tử sống ngoài vòng pháp luật.

Điều đáng tiếc là, chính những người bị lợi dụng lao vào đường hầm không lối thoát đó tiếp tục quay trở lại bản quán dụ dỗ, lôi kéo những người khác đang sống yên ổn tại các bản làng phục vụ cho các mưu đồ đen tối của các thế lực thù địch. Thực tế cho thấy, tất cả những lời mời gọi họ tới những vùng đất hứa đều mập mờ, hoang tưởng, ngay bản thân họ cũng không có được những thông tin thiết yếu về cuộc sống tương lai.

Báo cáo của cơ quan Công an và BĐBP Điện Biên có đề cập tới việc người Mông di cư gia nhập các nhóm vũ trang ngoài vòng pháp luật (tạm gọi là phỉ) ở Lào để gây ra các vụ phục kích, bạo loạn, chống phá Nhà nước Lào cho thấy, việc ngăn chặn người Mông di cư đã trở thành vấn đề cấp thiết liên quan tới an ninh biên giới. Nếu không có biện pháp ngăn chặn triệt để, tiến tới chấm dứt hẳn việc người Mông di cư qua biên giới có thể làm tổn hại đến mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp giữa hai quốc gia, lợi ích của các dân tộc và tôn giáo chính thống.  

Những người Mông tin vào luận điệu tuyên truyền của các phần tử phản động rằng, sang Lào để thành lập "Vương quốc Mông". Người Mông với đặc điểm khí chất "khi đã tin thì dám làm tất cả" và họ luôn có xu hướng gắn bó thân thiết đặc biệt với người cùng dòng tộc, dù quen biết hay không. Điều trớ trêu là, họ không ngại khó, ngại khổ, kể cả vi phạm pháp luật, chống đối lại lực lượng chức năng và Nhà nước chỉ vì tin vào một niềm tin mà thực ra nó không có thật.

“Biện pháp ngăn chặn vượt biên trái phép hiệu quả nhất vẫn là tăng cường năng lực cán bộ trong các đơn vị đóng ở địa phương có người Mông sinh sống, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và xóa đói giảm nghèo. Khi người Mông có cuộc sống khá hơn, có nhận thức tốt hơn sẽ không di cư. Một số biện pháp mạnh về tư pháp và hành pháp có thể không đem lại hiệu quả bằng công tác chính trị”.

Đại tá Lê Đức Nghĩa, Chủ nhiệm Chính trị BĐBP Điện Biên cho biết.

Thông qua các tài liệu không chính thống và bằng hình thức thuyết giáo phản động, những kẻ truyền đạo trái phép đã  làm cho những người Mông tin rằng, họ có thể "chạy đến một quả đồi cao, chờ trực thăng đến đón tới một xứ sở hạnh phúc, không cần làm cũng có ăn, thừa mứa vật chất và thoải mái tinh thần, đó mới là thiên đàng, còn ở xứ này khổ quá!" (trích lời Trưởng bản Huổi Khon, Nậm Kè, Mường Nhé).

Chúng tôi rà soát lại toàn bộ các địa bàn đã từng xảy ra việc người Mông di cư tại Điện Biên, thấy rằng, lý do vượt biên của họ muôn màu, muôn vẻ và đều liên quan tới an ninh chính trị và tôn giáo. Thế nhưng, những người Mông đã trở về hiện sinh sống tại các địa bàn biên giới thường không thừa nhận điều đó. Họ muốn khép lại quá khứ lầm lạc và muốn ổn định, an cư ở nơi có ruộng nương, nguồn nước và điều kiện sống ổn định để ở.

Theo các cán bộ Biên phòng phụ trách địa bàn, thỉnh thoảng họ vẫn phát hiện và kịp thời ngăn chặn những người lạ xuất hiện tại các khu vực biên giới với mục đích truyền đạo trái phép và lôi kéo người vượt biên. Qua đó nhằm ngăn chặn làn sóng di cư mới, núp danh nghĩa đi làm thuê, đi đoàn tụ với người thân để vượt biên sang các quốc gia liền kề.

Điện Biên là một trong những tỉnh sớm có các đề án sắp xếp ổn định dân cư khu vực người Mông, với sự vào cuộc của Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng các cấp, các ngành, các lực lượng chức năng. Theo đó, các bản làng được quy hoạch lại, đời sống dân cư được chăm lo sung túc hơn. Các khu dân cư ấm áp tình làng nghĩa xóm và gắn bó với nhau bằng hương ước dòng họ, mối quan hệ truyền thống lâu đời được tôn trọng triệt để. Không thể để đồng bào mãi lầm đường và lạc niềm tin. Người Mông ở Điện Biên hôm nay có thể nhìn lại những đổi thay trong cả quá trình di dịch cư của dân tộc mình, để thấy sự ổn cư là quý giá như thế nào đối với họ.

Trương Thúy Hằng - Nguyễn Bích

Bài 2: Vỡ mộng trên đất khách