Thứ 5, 23/05/2019, 23:59 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Nước nào sẽ chiến thắng trong cuộc “Chiến tranh lạnh” tại Trung Đông?

04/07/2016 - 15:18

Biên phòng - Điểm nóng Trung Đông đang diễn ra một cuộc Chiến tranh lạnh mới - đó là cuộc chạy đua ngầm về địa chính trị giữa những nước dòng Hồi giáo Shiite và Sunni tại Trung Đông, cụ thể là Iran đối đầu với Saudi Arabia và các đồng minh vùng Vịnh trong cuộc đấu tranh tìm kiếm vị trí thống trị ở khu vực.

hk63_26a
Hoàng tử Saudi Arabia, Mohammad bin Salman Al Saud (đứng thứ hai từ phải sang) cùng các quan chức quân đội. Ảnh: New York Times

Khác với “Chiến tranh lạnh”  trước đây giữa Liên Xô và Mỹ, cuộc “Chiến tranh lạnh” mới này ít nhất chưa liên quan trực tiếp tới sự đối đầu quân sự giữa những đối thủ chính. Nhưng hai bên đã tiến hành đấu tranh trên phương diện ngoại giao, tư tưởng, kinh tế - đặc biệt tập trung vào thị trường dầu mỏ và tham chiến tại các nước thứ ba như cuộc nội chiến Syria và Yemen.

Lợi thế cho Iran

Vào thời điểm hiện nay, Iran đang có lợi thế hơn trong cuộc chiến. Các nước phương Tây đã xóa bỏ nhiều biện pháp trừng phạt, sau khi lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei quyết định đồng ý với thỏa thuận quốc tế hạn chế chương trình hạt nhân của Iran vì mục đích hòa bình. Thỏa thuận đã mở ra nhiều cơ hội kinh tế cho Iran, nền kinh tế ốm yếu đang dần được phục hồi. Song song với việc vực dậy nền kinh tế, Iran cũng từng bước đẩy mạnh các hoạt động chính trị, quân sự…

Nguồn nhân lực của Iran cũng có lợi thế áp đảo với dân số ước tính khoảng 77 triệu người so với dân số 28 triệu người của Saudi Arabia. Mặc dù lực lượng quân đội chưa được trang bị đầy đủ, nhưng số quân của Iran thì lớn hơn rất nhiều. Hơn nữa, đồng minh Arab chính của Iran là Tổng thống Syria, Bashar Assad vẫn đang nắm quyền và cuộc nội chiến ở Syria chưa có hồi kết. Bối cảnh khiến Saudi Arabia bị đẩy vào tình thế dễ bị tấn công. Saudi Arabia cho rằng, đồng minh truyền thống là Mỹ đã phản bội bằng cách ký kết thỏa thuận hạt nhân với Iran. Trong khi đó, sự hỗn loạn tại nước láng giềng Iraq đã tạo rủi ro trong chiến lược dài hạn của Saudi Arabia.

Ngoài ra, nội bộ Saudi Arabia đang vướng phải nhiều rắc rối. Chủ nghĩa Wahhabi - một học thuyết Hồi giáo của Saudi Arabia chịu nhiều chỉ trích vì cổ súy cho chủ nghĩa cực đoan và tạo điều kiện cho chủ nghĩa khủng bố. Hồ sơ nhân quyền của Vương quốc Arab cũng bị giám sát liên tục do ngăn cản phụ nữ thực hiện quyền được đến trường học.

Chiến lược nhằm vào dầu mỏ

Bất chấp những khó khăn trong nước, Saudi Arabia vẫn tiếp tục cuộc chiến với những đối thủ của mình. Trên danh nghĩa, Quốc vương Salman bin Abdulaziz Al Saud là người trị vì đất nước, nhưng con trai ông là Hoàng tử Mohammad bin Salman Al Saud mới là người nắm quyền lực thật sự.

Trong vai trò là Bộ trưởng Quốc phòng, Hoàng tử Mohammad đã tiến hành chính sách hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ nhằm hỗ trợ nhóm nổi dậy chống Tổng thống Bashar Assad ở Syria, trong khi đó còn gây ra cuộc chiến tranh chống nhóm bộ lạc ủng hộ người Iran tại Yemen. Saudi Arabia còn tăng cường tấn công kinh tế đối với Iran - gây ra hậu quả sụt giảm giá dầu thế giới thời gian vừa qua.

Đầu tháng 5, ông Khalid al-Falih - người thân cận với Hoàng tử Mohammad - đã thay thế ông Ali al-Naimi lên giữ chức Bộ trưởng Dầu mỏ Saudi Arabia. Cuộc cải tổ này là dấu hiệu cho thấy quyết tâm của ông Mohammad là sử dụng giá dầu làm vũ khí chống lại Iran và Nga - hai nước đều cần tăng giá dầu để duy trì tăng trưởng kinh tế. Là nước sản xuất dầu mỏ lớn trên thế giới, Saudi Arabia có thể sẵn sàng thao túng thị trường với nguồn trữ lượng dầu thô giá rẻ vô tận. Hoàng tử Momammad tuyên bố Vương quốc Arab không quan tâm đến giá dầu dù ở mức 30USD hay 70USD. Ngược lại, cả Iran và Nga đều định mức mỗi thùng dầu có giá trị ít nhất 70USD.

9pby_26b
Bản đồ Saudi Arabia và Iran. Ảnh: Stratfor.com

Kết quả được báo trước

Cũng trong tháng 5, Saudi Arabia công bố kế hoạch kinh tế mới tầm nhìn đến năm 2030, tạo mặt trận trong chiến tranh kinh tế và để cho thấy rằng, nước này không bị ảnh hưởng khi tăng áp lực kinh tế lên Iran và Nga. Kế hoạch kêu gọi đa dạng hóa nền kinh tế, dự kiến thành lập một quỹ thịnh vượng để giảm nhẹ tác động của nguồn thu nhập dầu mỏ thấp hơn. Chiến lược kinh tế của Saudi Arabia kéo theo sự cắt giảm chi phí trong ngân sách hỗ trợ dành cho Lebanon, đồng thời lượng kiều hối từ Saudi Arabiasang Ai Cập giảm từ 10 triệu USD xuống còn 3 triệu USD trong năm nay.

Không quá khó đoán kết quả lâu dài của cuộc “Chiến tranh lạnh” mới tại Trung Đông. Iran và Nga không bao giờ có thể tăng sức mạnh trong thế giới Arab. Người Shiite tuy có thể duy trì sự ảnh hưởng tại Iraq, Syria và Lebanon (thông qua nhóm vũ trang Hồi giáo Hezbollah), nhưng không thể mở rộng lực lượng tại các khu vực khác. Mặt khác, 90% người Arab theo dòng Hồi giáo Sunni, vì vậy các quốc gia Arab sẽ là đồng minh tiềm năng của Saudi Arabia. Tuy chiến thắng nghiêng về Saudi Arabia, nhưng Mỹ cũng không đứng ngoài cuộc mà cần tiến hành các bước trấn an quan hệ với đồng minh truyền thống này.

Hà Thu (Lược dịch từ Thời báo Nhật Bản)