Thứ 6, 23/08/2019, 22:47 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Nửa thế kỷ thành công qua nhiều thăng trầm của ASEAN

07/08/2017 - 12:35

Biên phòng - 50 năm trước, ngày 8-8-1967, Hiệp hội các quốc gia Ðông Nam Á (ASEAN) được thành lập trên cơ sở Tuyên bố Bangkok với 5 thành viên sáng lập gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan nhằm tăng cường hợp tác kinh tế, văn hóa-xã hội giữa các nước thành viên, đồng thời tạo điều kiện để các nước hội nhập sâu hơn với các nền kinh tế khu vực và thế giới. Đến năm 1999, ASEAN đã hội tụ đủ 10 thành viên sau khi lần lượt kết nạp Brunei, Việt Nam, Lào, Myanmar và Campuchia, trong đó Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995.

8huev2k4t1-65297_1021215997602156424_aseanmanila50
Các lãnh đạo ASEAN chụp ảnh chung trước thềm Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 30 tại Manila (Philippines) tháng 4-2017. Ảnh: VGP

Năm 2017 đánh dấu chặng đường 50 năm hình thành và phát triển của ASEAN, nay là Cộng đồng ASEAN, với những thành tựu đáng ghi nhận, khẳng định vị thế của một tổ chức khu vực vững mạnh, liên kết sâu rộng và là đối tác của các nước trên thế giới.

Thành công và thách thức song hành

Qua nửa thế kỷ hình thành và phát triển với nhiều thăng trầm và thách thức, ngày nay, ASEAN được thế giới nhìn nhận như một tổ chức hợp tác khu vực toàn diện, một thực thể chính trị - kinh tế gắn kết và năng động góp phần thúc đẩy quá trình kết nối toàn cầu. ASEAN đã tạo lập được vai trò và vị thế quan trọng ở khu vực Đông Nam Á và châu Á-Thái Bình Dương.

Nhắc đến những thành công của ASEAN trong nửa thế kỷ qua, trước tiên phải kể đến ASEAN là nhân tố quan trọng hàng đầu trong việc đảm bảo môi trường hòa bình, an ninh và hợp tác vì phát triển ở khu vực. Vai trò quan trọng này được thể hiện sinh động qua nỗ lực lớn của ASEAN trong việc đẩy mạnh hợp tác chính trị - an ninh và xây dựng các quy tắc ứng xử, thông qua đó tăng cường hiểu biết và tin cậy lẫn nhau, ngăn ngừa xung đột giữa các quốc gia ở khu vực.

ASEAN cũng đồng thời tạo dựng được quan hệ hợp tác nhiều mặt với những đối tác quan trọng trên thế giới, khởi xướng thành công và giữ vai trò chủ đạo trong một số khuôn khổ hợp tác khu vực, nhất là Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) - cơ chế khu vực duy nhất để đối thoại và hợp tác về các vấn đề chính trị - an ninh ở châu Á - Thái Bình Dương. Thông qua đó, ASEAN đã tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tác quan trọng ngoài khu vực tham gia và đóng góp xây dựng vào việc xử lý những thách thức an ninh chung, góp phần củng cố hòa bình và an ninh ở khu vực và trên thế giới.

Ngày nay, nhiều cường quốc trên thế giới đã quan tâm đặc biệt đến khu vực Đông Nam Á, tạo nên sự chuyển dịch địa chính trị mà ASEAN nằm ở vị trí trung tâm của khu vực đang định hình. Hiệp ước thân thiện và hợp tác (TAC) do ASEAN khởi xướng năm 1976, đến nay đã có 35 quốc gia ngoài khu vực ASEAN tham gia. Hiệp ước chính là nền tảng để ASEAN và các nước cùng nỗ lực thúc đẩy hòa bình và ổn định cho khu vực thông qua cơ chế đối thoại, sự tôn trọng và hợp tác giữa các thể chế. Như vậy, có thể nói nền tảng vững chắc nhất, cũng là thành tựu lớn nhất của ASEAN chính là đảm bảo môi trường hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Tăng trưởng kinh tế là một trong những thành công của ASEAN, góp phần tăng thu nhập và sự thịnh vượng của các nước thành viên, và giúp ASEAN trở thành một trong những động lực tăng trưởng toàn cầu. Kinh tế toàn khối tăng trưởng trung bình khoảng 5%/năm, và được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng khoảng 5%/năm trong thập kỷ tới, cao gần gấp đôi mức tăng trưởng trung bình của thế giới. Với Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2016 đạt 2.554 tỷ USD, ASEAN đã vươn lên là nền kinh tế lớn thứ 6 trên thế giới. Các chuyên gia kinh tế dự báo GDP của ASEAN sẽ đạt 4.700 tỷ USD vào năm 2020 và có tiềm năng trở thành nền kinh tế lớn thứ tư trên thế giới vào năm 2030. ASEAN cũng đã nhanh chóng trở thành bên tham gia chính vào chuỗi giá trị toàn cầu, vị thế và vai trò của khu vực trong thương mại toàn cầu ngày càng được củng cố.

Một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của ASEAN là sự hình thành Cộng đồng ASEAN vào ngày 31-12-2015 với 3 trụ cột gồm Chính trị-An ninh, Kinh tế và Văn hóa-Xã hội. Đây là một bước ngoặt tạo cho ASEAN những bước phát triển quan trọng khác. Tổng Thư ký ASEAN Lê Lương Minh khẳng định ASEAN sau năm 2015 là một cộng đồng lấy con người làm trọng tâm, cộng đồng phát triển bền vững, một cộng đồng dựa trên luật lệ, có đủ năng lực tận dụng được những cơ hội mới và đối phó hiệu quả với những thách thức mới.

Hướng tới phát triển toàn diện và bền vững

Có thể khẳng định 50 năm qua là một quá trình phát triển năng động và toàn diện của ASEAN với những thành công và dấu ấn đậm nét. Cộng đồng ASEAN đang khẳng định vai trò quan trọng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ASEAN hướng tới mục tiêu “một tầm nhìn, một bản sắc, một cộng đồng đùm bọc và sẻ chia”. Tuy nhiên, bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, xuất hiện những nhân tố bất ổn tác động tới chính trị và môi trường an ninh ở Đông Nam Á, cũng đặt ra cho ASEAN những thách thức lớn.

Các nước thành viên ASEAN gần gũi về địa lý nhưng đa dạng về thể chế chính trị, pháp luật, tôn giáo, sắc tộc, văn hóa, ngôn ngữ, trình độ phát triển cũng dẫn tới những khác biệt về nhận thức và ứng xử. Điều này khiến việc gắn kết và đồng nhất chính sách an ninh - chính trị, chính sách kinh tế và xã hội của các nước gặp không ít khó khăn. Các lợi ích đan xen có thể là yếu tố tích cực khi các bên muốn hướng tới mục tiêu chung, song cũng là trở lực không nhỏ ngăn cản các nước ASEAN tìm được tiếng nói chung trong các vấn đề quan trọng.

Một loạt biến đổi trên chính trường các nước ASEAN sau bầu cử dẫn tới những thay đổi về chính sách an ninh. Kết quả cuộc bầu cử tổng thống Mỹ cuối năm 2016 cùng với quan điểm chưa rõ ràng của chính quyền Donald Trump đối với chính sách “tái cân bằng” khu vực châu Á-Thái Bình Dương gây không ít quan ngại cho các nước Đông Nam Á. Tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo trong khu vực và trên Biển Đông tiếp tục diễn ra gay gắt, phức tạp. Hiểm họa khủng bố và cực đoan nay trở thành thách thức nghiêm trọng nhất của ASEAN khi khu vực này đứng trước nguy cơ trở thành địa bàn hoạt động mới của IS.

Bên cạnh đó, những thách thức phi truyền thống ngày càng trở nên phổ biến trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng như hiện nay, như tội phạm xuyên quốc gia, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu… đang đặt ra nhiều sức ép lên Cộng đồng ASEAN. 

Để xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, thịnh vượng và tập trung vào con người, ASEAN cần phải giải quyết đồng bộ các vấn đề chênh lệnh trong phát triển và năng lực giữa các quốc gia để hướng tới một ASEAN toàn diện và bền vững. Phát triển và an ninh có mối liên hệ mật thiết. Sự chênh lệnh trong phát triển đe dọa hòa bình, ổn định lâu dài và sự phát triển bền vững trong khu vực. Bất bình đẳng ở cấp quốc gia và giữa các nước ASEAN là nguyên nhân tiềm ẩn của tệ nạn xã hội và các xung đột trong tương lai.

Sáng kiến hội nhập ASEAN (IAI) được đưa ra năm 2000 với mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển và tăng tốc hội nhập kinh tế cho các thành viên mới của ASEAN. Những thách thức trong việc triển khai IAI là thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan trong việc đánh giá nhu cầu và thực hiện dự án. Năng lực thể chế, hạn chế về nguồn lực và quản trị, sự thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình là những trở ngại chính cần được khắc phục.

Như Trung

Bình luận

Tin liên quan