Thứ 4, 22/11/2017, 21:35 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Nữ giám đốc say mê những nét hoa văn thổ cẩm

12/11/2017 - 16:28

Biên phòng - Từ bao đời nay, thổ cẩm đã trở thành nét văn hóa truyền thống không thể thiếu trong đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân tộc Thái Mường Lò, Yên Bái. Vậy mà đã có thời gian, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái Mường Lò đứng trước nguy cơ bị mai một. Làm gì để khôi phục, bảo tồn và gìn giữ những giá trị văn hóa riêng có, giữ được nghề dệt thổ cẩm của người Thái Mường Lò luôn là nỗi trăn trở của chị Điêu Thị Pầng, Giám đốc doanh nghiệp Pầng Loan, kinh doanh hàng thổ cẩm tại chợ Mường Lò.

5a026c14f9ff1995f5000fc9
Chị Điêu Thị Pầng. Ảnh: Nhật Thanh

Chúng tôi tìm đến bản Pá Kết, nơi chị Pầng đặt các khung dệt hợp đồng với các chị em phụ nữ dân tộc Thái nơi đây làm các sản phẩm dệt thổ cẩm. Chị Pầng bảo, chị rất tin tưởng vào tay nghề dệt của chị em, nhưng ngày nào chị cũng dành một thời gian nhất định để đến trò chuyện, trao đổi về mẫu mã, họa tiết hoa văn, làm sao cách tân được mẫu mã, phù hợp với thị hiếu của khách, nhưng vẫn giữ được đặc trưng truyền thống.

Chị Pầng cho biết: Mỗi vùng, thổ cẩm của người Thái Tây Bắc cũng khác nhau. Nếu như thổ cẩm của người Thái vùng Mường Lò có màu thẫm hơn, sử dụng nhiều gam màu trầm như hướng tới sự suy tư trăn trở của chiều sâu tâm lý, thì thổ cẩm của người Thái Mộc Châu (Sơn La) lại tươi sáng, rực rỡ, bay bổng những ước mơ, khát vọng...

Tìm hiểu, chúng tôi được biết, người phụ nữ gần 50 tuổi này hàng ngày vẫn đi khắp các bản làng Mường Lò tìm gặp những nghệ nhân, người già có kinh nghiệm về thổ cẩm để tìm nghiên cứu, học hỏi về những nét hoa văn cổ. Chị Pầng cho biết: Nghệ thuật trang trí của người Thái Tây Bắc rất phong phú và độc đáo. Hiện có tới trên 30 loại hoa văn, họa tiết, thể hiện sống động trên thổ cẩm, trang trí nhà cửa. Thổ cẩm của người Thái Tây Bắc thường sử dụng các màu trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây, tím... tạo ấn tượng mạnh. Họa tiết thường đối xứng với nhau, phản ánh quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, quan niệm về vũ trụ, triết lý âm dương, đất trời cùng vạn vật. Người Thái lấy thiên nhiên làm hình mẫu. Đó là những hình thoi như quả trám chạy viền, hoa ban cách điệu, con suối với thác ghềnh tung bọt trắng xóa, đây đó những chùm hoa buông dài như xà tích, lá đơn, lá kép, búp cây, dây leo, cây guột... Ngay trong mỗi bông hoa, hoặc thế giới động vật cách điệu cũng có hoa đực, hoa cái, con trống, con mái.

Gặp chị Pầng, chúng tôi thấy ở chị niềm tin khôi phục và bảo tồn những giá trị tinh hoa thổ cẩm của dân tộc Thái Mường Lò. Chị cho rằng, mỗi người con gái Thái là một nghệ nhân tài hoa. Việc biết thêu thùa dệt vải được coi là tiêu chuẩn, là sự tất yếu cần phải có. “Nhinh hụ dệt phải, trái hụ san he” (Gái biết làm vải, trai biết đan chài). Mỗi khi các cô gái ngồi vào khung cửi, mỗi hoa văn họa tiết như có hồn, lung linh sống động: “Khoẳm mư pên lai/ Hai mư pên bók” (Úp bàn tay thành hình muôn sắc/ Ngửa bàn tay thành hoa muôn màu).

Tâm sự về việc kinh doanh thổ cẩm, chị Điêu Thị Pầng cho biết, khi kinh tế thị trường phát triển kéo theo những hoạt động du lịch phát triển. Do đó, những sản phẩm thổ cẩm của người Thái không chỉ gói gọn trong khuôn khổ của gia đình mà đã trở thành mặt hàng được nhiều người ưa chuộng bởi sự bền, đẹp. Sản phẩm chủ yếu của Doanh nghiệp Pầng Loan làm ra để bán là khăn, chăn, gối và đệm.

Năm 2003, chị đã mở cơ sở sản xuất dệt thổ cẩm. May mắn nhất là ngay từ đầu, chị được gia đình ủng hộ, anh em, bạn bè giúp đỡ được ít tiền để thuê một ki ốt nhỏ ở chợ Mường Lò. Để mở rộng kinh doanh, chị  đã vay tiền Ngân hàng Chính sách xã hội và đến các gia đình trong thôn hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Gia đình nào chưa có khung dệt thì được chị cho vay vốn mua. Nguyên liệu sản xuất thổ cẩm được chị mang đến tận nhà. Mẫu mã mặt hàng được hướng dẫn dệt đúng cách. Sản phẩm hoàn thành được chị mua lại với giá cao, qua đó tạo việc làm ổn định cho trên 50 công nhân theo thời vụ với mức thu nhập bình quân từ 1,5 đến 2 triệu đồng/người/tháng. Hiện nay, chị đã có 2 gian trưng bày hàng thổ cẩm tại chợ Mường Lò.

“Giữ được nghề dệt chính là giữ được những nét văn hóa cổ truyền của người Thái. Ý thức rõ điều đó nên tôi cũng như nhiều nghệ nhân khác đang kiên trì tiếp lửa nghề dệt thổ cẩm với mong muốn lớp trẻ phải giữ được hồn cốt của dân tộc. Qua công tác tuyên truyền, vận động, hiện giờ, nhiều bạn trẻ đã tích cực tham gia học dệt, thêu. Các em chính là những người đang nối dài hơn sức sống của một nghề truyền thống mang nét đặc trưng riêng của người Thái Mường Lò”.Chị Pầng chia sẻ.

Nguyễn Nhật Thanh