Chủ nhật, 29/03/2020, 07:14 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Nông dân phải tự đổi mới để cứu mình

19/12/2019 - 12:16

Biên phòng - “Nông dân của chúng ta phải cứu mình trước khi đòi hỏi Nhà nước cứu mình” - đó là một trong những thông điệp của Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc gửi tới nông dân trong bối cảnh nông dân đang đối mặt với nhiều thách thức, khó khăn, nhất là vấn đề tiêu thụ nông sản khi hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

yjib_5a
Người dân Vĩnh Long trồng vườn cây chuyên canh theo hướng sản xuất nông nghiệp sạch. Ảnh: Bích Nguyên

Thu nhập của nông dân tăng chậm

Hiện nay, nước ta có hơn 12 triệu hội viên nông dân. Các thế hệ nông dân Việt Nam đã và đang có đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước. Thành tựu nổi bật nhất của nông dân Việt Nam là biến nước ta từ một nước đói nghèo trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 trên thế giới, đảm bảo an ninh lương thực và tăng trưởng xuất khẩu. Một số mặt hàng nông nghiệp từ chỗ sản xuất với quy mô nhỏ lẻ đã phát triển thành mặt hàng chủ lực trong xuất khẩu như cà phê, cao su, tiêu, điều. Năm 2018, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 7 triệu tấn gạo. Đặc biệt, ngành thủy sản, từ chỗ mờ nhạt, đến nay đã có sự tăng trưởng tốt. Diện tích nuôi trồng thủy sản tăng từ gần 200ha năm 1995 lên 1,3 triệu ha năm 2018.

Trong quá trình hội nhập, nông nghiệp là ngành có thặng dư thương mại luôn luôn dương, trung bình tốc độ phát triển 14-15%/ năm. Kim ngạch xuất nhập khẩu nông lâm thủy sản tăng mạnh, trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng từ mức dưới 5 tỉ USD năm 2000 lên hơn 40 tỉ USD năm 2018. Nhờ sự phát triển của ngành nông nghiệp mà kinh tế Việt Nam đang có sự chuyển đổi tích cực. Những thành tựu đó có sự đóng góp lớn của nông dân.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Trần Công Thắng, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nông dân Việt Nam dù là lực lượng cư dân đông đảo nhất nhưng thu nhập tăng chậm, nguy cơ thiếu bền vững đã và đang xuất hiện nghiêm trọng. Một bộ phận lớn dân cư tại nông thôn vẫn đang ở mức thu nhập ranh giới giữa nghèo và cận nghèo; chỉ cần một cú sốc có thể kéo người dân vào vòng xoáy của nghèo đói. Tỉ lệ nghèo và nguy cơ tái nghèo còn rất cao ở khu vực miền núi và trong cộng đồng các dân tộc thiểu số (gần 50%). 

Bên cạnh đó, tác động của biến đổi khí hậu và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng trong thời gian qua đang làm trầm trọng hóa các nguy cơ trên và một bộ phận không nhỏ nông dân đứng trước nguy cơ bần cùng hóa. Biến đổi khí hậu sẽ làm tăng thêm rủi ro cho nông dân, bởi Việt Nam là một trong 5 quốc gia dễ bị ảnh hưởng nhất. Những ngành đang được coi là lợi thế của Việt Nam, mang lại thu nhập tốt cho nông dân như thủy sản, cây ăn quả dự kiến sẽ bị ảnh hưởng mạnh.

Đến nay, Việt Nam đã tham gia 12 hiệp định thương mại tự do với thị trường thế giới rộng lớn, tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp hướng mạnh về xuất khẩu. Bên cạnh thuận lợi là những đòi hỏi khắt khe về tiếp cận thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực cạnh tranh mà chỉ có nền nông nghiệp hiện đại, có quy mô đủ lớn, áp dụng công nghệ tiên tiến mới có thể đáp ứng được. Trong khi đó, hiện nay, đa phần nông dân sản xuất quá nhỏ lẻ và chỉ 13% lao động nông thôn được đào tạo, khó có thể cạnh tranh hiệu quả trong hội nhập. 

Nông dân cần nâng cao học vấn và kiến thức

Rất nhiều khó khăn của nông dân đã được kiến nghị lên Chính phủ, qua 2 lần Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đối thoại với nông dân. Đó là vấn đề cơ chế, chính sách về sản xuất nông nghiệp sạch theo hướng phát triển bền vững, thị trường tiêu thụ nông sản; đầu tư hạ tầng nông thôn; cơ chế chính sách cho nông dân mở rộng làm ăn, thực hiện liên doanh, liên kết; bảo quản và chế biến sản phẩm, đăng ký bảo hộ thương hiệu cũng như chính sách hỗ trợ nông dân khi xảy ra dịch bệnh, biến đổi khí hậu...

Theo Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, còn nhiều vấn đề tồn tại trong sản xuất nông nghiệp của cả nước nói chung và đồng bằng sông Cửu Long nói riêng. Người nông dân còn băn khoăn về cơ chế hỗ trợ, trong đó có cơ chế ứng dụng công nghệ cho phát triển thương mại điện tử còn rườm rà, tốn thời gian làm thủ tục; vấn đề hỗ trợ lãi suất, về quy hoạch vùng nuôi, đặc biệt là hỗ trợ và tìm kiếm thị trường; về liên kết sản xuất; tình trạng phân bón, thuốc trừ sâu giả chưa chấm dứt hay những bất cập về xuất khẩu lao động ở nông thôn, đặc biệt vấn đề môi trường. Bên cạnh đó, công tác dự báo còn yếu kém, tình trạng được mùa rớt giá vẫn còn.

Để gỡ khó cho nông dân, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các địa phương hướng dẫn nông dân, nhất là ngành nông nghiệp sản xuất theo chuỗi, ứng dụng công nghệ, phát triển mạnh mẽ nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch. 

Trước mắt, trang Web của Bộ Công thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân Việt Nam nên có thông tin rõ ràng hơn về thị trường, về dự báo các khả năng xảy ra, đặc biệt về các cơ chế hỗ trợ đối với những sản phẩm nông nghiệp chủ lực, liên quan đến công tác quy hoạch, thị trường hoặc các yếu tố đầu vào của sản xuất...

Đồng thời, các cơ quan liên quan cần chủ động rà soát các thủ tục liên quan đến hoạt động của người nông dân như thủ tục vay vốn, thủ tục nhận hỗ trợ, hướng dẫn nông dân phát triển thương mại điện tử. 

Ngọc Lan

Liên kết hữu ích