Thứ 5, 24/01/2019, 09:51 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Nỗi niềm"đệ nhất đặc sản" ở Trùng Khánh

08/04/2016 - 10:45

Biên phòng - Nói đến vùng biên viễn Cao Bằng, không thể không nhắc tới loại "đệ nhất đặc sản" vốn đã nổi tiếng từ lâu, đó là hạt dẻ Trùng Khánh. Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi, cây dẻ ở huyện Trùng Khánh đã và đang có thương hiệu khá "nổi" trên thị trường từ trước đến nay. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, loại cây đặc sản giá trị này vẫn chưa có chỗ đứng thực sự xứng đáng.

mt70_10a
Một góc vườn-rừng dẻ ở xã Đình Minh, huyện Trùng Khánh. Ảnh: Đăng Long

Đặc sản "riêng có"

Từ hàng trăm năm qua, khí hậu mát mẻ của vùng rừng núi, cộng với điều kiện thổ nhưỡng đặc thù đã "tạo điều kiện" cho những khu vườn-rừng dẻ cổ thụ ở Trùng Khánh quanh năm sum suê tươi tốt, đến mùa cho hạt lòng vàng óng, có vị thơm, ngọt hiếm nơi nào sánh được. Theo thống kê của cơ quan chức năng địa phương, diện tích vườn-rừng dẻ ở Trùng Khánh hiện có khoảng 260ha, chủ yếu tập trung ở các xã Khâm Thành, Đình Phong, Đình Minh, Ngọc Khê, Chí Viễn, Phong Châu...

Thời gian gần đây, thấy được giá trị của cây dẻ, đảng bộ, chính quyền các xã đã khuyến khích người dân phá bỏ vườn tạp, mở rộng diện tích trồng dẻ và coi đây là cây đặc sản có công năng xóa đói, khởi giàu của địa phương. Theo tính toán của các hộ trồng dẻ, mỗi ha hiện nay đạt năng suất bình quân 8-9 tạ. Với giá bán xô trên dưới 100 nghìn đồng/kg, mỗi gia đình chỉ cần sở hữu vài chục cây dẻ là đã có rủng rỉnh tiền trong nhà.

Chúng tôi đến thăm nhà ông Hoàng Văn Tam, chủ sở hữu vạt đồi dẻ có độ tuổi 20-30 năm, thuộc hàng "quy mô" nhất xã Đình Minh. Ông Tam năm nay đã ngoài 70 tuổi, nhưng vẫn còn khỏe mạnh và nhanh nhẹn. Tiếp chúng tôi, ông hóm hỉnh nói: "Các cụ có câu "trẻ trồng na, già trồng chuối", nhưng vườn nhà tôi lại chỉ toàn cây dẻ. So với các nhà khác thì vườn dẻ nhà tôi còn "trẻ" lắm. Ở Trùng Khánh này, rất nhiều nhà sở hữu những "cụ dẻ" cổ thụ có tuổi đời 80-90 tuổi...".

Cũng theo ông Tam, vụ vừa qua, dẻ được giá, ông bán 8 tạ hạt dẻ, thu gần 70 triệu đồng. "Mỗi ha vườn-rừng cho thu nhập hơn 70 triệu đồng, tính ra, nếu có thất thoát trong quá trình thu hoạch thì thu nhập từ cây dẻ cũng vẫn cao hơn các loại cây trồng khác dễ hai đến ba lần. Càng có ý nghĩa hơn khi đây là loại cây cổ thụ, có tuổi thọ đến cả trăm năm, vốn đầu tư ít, công chăm sóc không nhiều nên lãi ròng. Đó còn chưa kể nhờ cây dẻ nên ở Trùng Khánh đã hình thành một lực lượng thu gom, buôn bán hạt dẻ luôn "làm ăn tấn tới", nhất là khi rộ vụ..." - ông Tam chia sẻ.

... Và "nỗi niềm của dẻ"

Dẻ Trùng Khánh có nhiều phẩm chất khác biệt so với cùng loại trồng ở nơi khác ở chỗ hàm lượng prôtêin, gluxit, lipit và các loại chất vi khoáng trong nhân luôn vượt trội. Từ tháng 3-2011, sản phẩm hạt dẻ được trồng ở Trùng Khánh đã được đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý nhằm khẳng định thương hiệu riêng.

Theo báo cáo của cơ quan chức năng địa phương, vụ vừa qua, toàn huyện Trùng Khánh đạt tổng sản lượng khoảng 190-200 tấn và ở các xã thuộc vùng "trọng điểm dẻ", có rất nhiều gia đình mỗi vụ thu được vài chục triệu đồng. Tiêu biểu nhất là Đình Minh, xã vùng cao từ lâu đã "nhận diện" đúng tiềm năng, thế mạnh của cây dẻ, với số hộ sở hữu vườn-rừng dẻ hiện đạt tới gần 70%.

Thế nhưng, mặc dù dẻ Trùng Khánh đã có thương hiệu trên thị trường, song việc phát triển, giữ gìn thương hiệu còn gặp rất nhiều khó khăn, nếu không nói là đang đứng trước nguy cơ mất thương hiệu. Một trong những biểu hiện không bình thường hiện nay là đâu đâu cũng thấy người ta trưng biển bán "đặc sản hạt dẻ Trùng Khánh - Cao Bằng", từ các địa phương gần kề như Tuyên Quang, Hà Giang, Lào Cai cho đến những nơi xa hơn, đặc biệt là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh.

Với tổng sản lượng ước đạt chưa đến 200 tấn dẻ hạt mỗi vụ, một câu hỏi đặt ra mà có lẽ chẳng ai trả lời được: Dẻ Trùng Khánh ở đâu ra mà nhiều đến thế và có căn cứ gì để chứng tỏ những túi hạt dẻ bày bán tại các đại lý trên toàn quốc là hàng "thứ thiệt Trùng Khánh"?

Trao đổi vấn đề này với một vị cán bộ thuộc Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Trùng Khánh, chúng tôi cảm nhận được sự bức xúc của một người luôn tâm huyết với loại đặc sản quý có hàng trăm năm nay ở một vùng đất biên cương: "Ai cũng biết hạt dẻ Trùng Khánh có chất lượng tuyệt hảo và số lượng chỉ có hạn, nhưng bây giờ, hạt dẻ núp dưới tên Trùng Khánh thì bán khắp nơi. Ngay đến người Cao Bằng, nếu muốn có hạt dẻ Trùng Khánh "xịn" làm quà biếu người thân cũng phải dặn trước mấy ngày thì mới có. Thế mà ngay ở các xã có nhiều diện tích dẻ, cứ ra ngõ là gặp hạt dẻ Trung Quốc trồng theo kiểu công nghiệp được bày bán với giá chỉ bằng một nửa giá hạt dẻ được trồng ở địa phương. Cứ đà này, không lâu nữa, thương hiệu hạt dẻ Trùng Khánh sẽ "lặn" mất tăm giữa sự bao vây của hạt dẻ Trung Quốc...".

ae2k_10b
Dẻ Trùng Khánh có nhiều phẩm chất khác biệt so với các loại hạt dẻ trồng ở nơi khác. Ảnh: Đăng Long

Cần có câu trả lời thỏa đáng

Sự trăn trở của vị cán bộ ngành nông nghiệp địa phương cũng chính là nỗi niềm của loại "đệ nhất đặc sản" ở vùng cao Trùng Khánh. Theo tìm hiểu của chúng tôi, ngay tại các chợ trên địa bàn huyện Trùng Khánh hiện nay đã phổ biến hiện tượng các đại lý nhập hạt dẻ Trung Quốc về trộn lẫn với sản phẩm được trồng ở Trùng Khánh. Sở dĩ xảy ra chuyện này là do các doanh nghiệp, cơ sở chế biến tham gia vào chuỗi sản xuất - tiêu thụ hạt dẻ đặc sản tại địa phương còn yếu nên chưa thúc đẩy sản xuất phát triển dẫn đến hiện tượng cung không đủ cầu.

Khi thị trường luôn thiếu hụt hạt dẻ Trùng Khánh "xịn" mà nhu cầu luôn "đòi hỏi" nhiều, thì cơ hội để một lượng lớn hạt dẻ từ Trùng Quốc ồ ạt tràn vào Việt Nam chiếm lĩnh thị trường với cái mác "hạt dẻ Trùng Khánh" đánh lừa người tiêu dùng sẽ ngày càng thuận lợi. Giải pháp bền vững để giữ vững thương hiệu cho dẻ Trung Khánh chính là phải làm sao tạo ra đủ lực để "làm" hạt dẻ đúng nghĩa, xây dựng thương hiệu riêng với niềm hy vọng "hữu xạ tự nhiên hương" mà đánh bạt đi những loại giả hiệu đang nhan nhản trên thị trường. Tất nhiên, "giả thiết" này có trở thành hiện thực hay không thì còn phải chờ đợi, dù trên giấy tờ, dự án để đưa Trùng Khánh thành một thủ phủ của những cây dẻ cổ thụ, các thông số đã thành hình.

Được biết, trong giai đoạn 2015-2020, huyện Trùng Khánh có kế hoạch hỗ trợ người dân trồng thêm 60ha cây dẻ - một con số còn khá khiêm tốn so với khoảng 630ha đất trên địa bàn huyện thích hợp với việc trồng loại cây đặc sản này. Tuy nhiên, với mức hỗ trợ khá thấp (250 nghìn đồng/ha), trong khi dẻ là cây lâu năm, phải mất 6-7 năm mới bắt đầu cho thu hoạch thì người dân vẫn còn "lăn tăn" bởi trong chừng ấy năm, họ sẽ sống bằng gì với số tiền "khiêm tốn" kia? Rất mong, sự "lăn tăn" của bà con được các cấp có thẩm quyền trả lời thỏa đáng.

Đăng Long