Thứ 5, 27/06/2019, 11:05 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Những người mẹ núi rừng

12/12/2016 - 14:18

Biên phòng - Tỉnh lộ 127 uốn mình theo triền sông Đà dẫn chúng tôi đến Mường Tè (Lai Châu) xa xôi vào một ngày đầu năm 2013. Ở thị trấn vùng biên này, chúng tôi đã gặp Mẹ Việt Nam Anh hùng Lý Khờ Pớ. 97 tuổi đời, mẹ vẫn còn khỏe mạnh, tinh anh và đang sống cùng người cháu tên Lù Hà Chê - nhân viên ngành viễn thông ở Mường Tè, trong ngôi nhà tình nghĩa. Con trai duy nhất của mẹ đã hy sinh, chồng cũng đã qua đời gần 40 năm, nhưng mẹ không cô đơn.

Bài 3: Lặng lẽ mẹ vùng biên

Người mẹ bản Ka Lăng

Biết có khách đến thăm, mẹ bảo đứa cháu dâu mặc cho bộ quần áo truyền thống của người Hà Nhì rồi ngồi đợi sẵn bên cửa võng. Mẹ nói tiếng Hà Nhì, còn người cán bộ vận động quần chúng đi cùng tôi thì kiêm luôn phiên dịch. Mẹ bảo, quê mẹ ở bản Lò Ma, xã Ka Lăng, cái vùng đất bé như bàn chân trâu nhưng xa hút tít nơi đầu nguồn con nước sông Đà. Muốn đến bản từ Mường Tè cũng phải mất một ngày đi xe.

Truyền thuyết kể rằng, xa xưa có một con voi đã đi qua vùng này, thấy đồi núi nhấp nhô nhưng khí hậu mát lành thì dừng lại đằm mình trong một vũng nước. Khi nó đứng dậy bỏ đi thì vũng nước đằm trở thành một khu ruộng trũng phì nhiêu, nuôi lớn cây lúa, cây đậu trở thành nguồn sống cho người Hà Nhì trong vùng. Và người Hà Nhì ở Ka Lăng cũng luôn tự hào về vùng đất được kết tinh nguyên khí ấy đã cho họ những người đàn ông gan dạ, đàn bà đảm đang. Đồng bào nơi đây còn có câu nói truyền lại qua nhiều thế hệ, rằng dân tộc Hà Nhì chỉ biết cúi đầu bái lạy tổ tiên chứ chưa bao giờ chịu cúi đầu khuất phục kẻ thù.

Sự giác ngộ cách mạng của đồng bào dân tộc Hà Nhì ở Ka Lăng, Mường Tè, trong đó có gia đình mẹ Lý Khờ Pớ bắt đầu từ thời bị thực dân Pháp biến nơi đây thành chốn lưu đày, quản thúc các nhà chính trị cộng sản. Bản Giẳng, cách bản Lò Ma quê mẹ Pớ không xa từng là nơi quân Pháp lưu đày luật sư Nguyễn Hữu Thọ vì tội "phát tán truyền đơn bất hợp pháp".

Cụ Pờ Chớ Chừ, người cao niên nhất của bản Giẳng kể lại: "Khi ông Thọ bị Pháp đày lên đây, ông được đưa đến ở trong nhà bà On. Lúc đó tôi còn nhỏ, khoảng chừng 14 - 15 tuổi gì đó. Đám trẻ con chúng tôi hay đến chơi với ông, nghe ông kể chuyện và rất háo hức với những điều mới mẻ ấy. Ông Thọ còn dạy đám trẻ con chúng tôi nói tiếng Kinh, học chữ và khơi dậy tình yêu quê hương đất nước, về khát vọng no ấm, tự do, bình đẳng giữa các dân tộc miền núi và miền xuôi. Năm 1986, khi ông trở về thăm bản, chúng tôi rất vui mừng đón tiếp ông. Khi đó ông đang là cán bộ lãnh đạo cao cấp của Nhà nước, tiếp xúc với bà con, ông vẫn luôn giữ được phong thái giản dị, gần gũi, hòa đồng với quần chúng".

Như bao người phụ nữ Hà Nhì khác, cuộc đời mẹ quanh năm đói khổ, phải đào củ mài, củ nâu ăn thay cơm. Mẹ sinh được 2 con nhưng chỉ nuôi được mình anh Lý Hừ Po. Sinh con đã khó, nuôi con còn khó nhọc gấp nhiều lần. Mẹ nhớ những ngày con đau ốm, mẹ lên rừng hái lá thuốc mang về chữa bệnh. Đói vàng mắt nhưng mẹ vẫn dành cho anh những bắp ngô non, những hạt gạo hiếm hoi… Mẹ nhớ lúc anh Lý Hờ Po còn nhỏ, mẹ cho anh đi học. Mỗi ngày, mẹ gói cơm vào lá chuối, lá dong cho anh mang đến lớp. Sáng anh đi, vượt qua đường rừng, tối muộn mới về đến nhà. Nhờ vậy mà anh biết chữ, sáng cái bụng ra.

Lên đường vì nghĩa lớn

Truyền thống kiên cường chảy trong huyết quản, lòng yêu nước được nuôi dưỡng từ câu hát ru của mẹ, từ câu chuyện của người già, những con chữ kể về đất nước bị xâm lược đang cần thanh niên xả thân cứu nước đã thôi thúc chàng trai người Hà Nhì Lý Hờ Po làm đơn tình nguyện vào bộ đội. Anh muốn được đi chiến đấu để nước Việt Nam liền một dải, không còn bị chia cắt, để mấy mươi dân tộc anh em cùng là một trong ngày hội non sông, mừng ngày hòa bình thống nhất… Trong ký ức mẹ, Lý Hờ Po là một chàng trai khỏe mạnh, đẹp trai, vui tính, cởi mở, chịu thương, chịu khó. Anh có yêu một cô gái tên là Hà Pứ nhưng đã dứt khoát tạm dừng chuyện kết đôi để lên đường đánh giặc cứu nước.

Khi ấy, nhiều kẻ xấu đi rỉ tai các bà mẹ ở Ka Lăng rằng, người Hà Nhì ở đây yên ổn, có đất đai rộng lớn phì nhiêu, có suối nước trong lành, có rừng đầy hoa trái sao lại bỏ tổ tiên, quê hương đi xứ lạ đánh nhau. Đừng ai cho con đi bộ đội, cứ ở nhà sẽ có người mang  gạo, muối, vải... đến cho. Lúc đầu, mẹ Lý Khờ Pớ cũng băn khoăn lắm, nhưng chứng kiến những cán bộ cách mạng về bản gắn bó cùng nhân dân, nói lời đĩnh đạc, làm việc thẳng ngay chứ không lén lút như kẻ xấu nên mẹ dần yên cái bụng. Vậy là mẹ chuẩn bị hành trang cho con lên đường vì nghĩa lớn. Không những thế, mẹ Pớ còn vận động bà con trong bản không nghe lời bọn xấu xúi giục, phải cho con đi bộ đội để đánh đuổi kẻ thù. Thấy mẹ Pớ chỉ có một con trai mà còn dám cho đi cầm súng đánh giặc, vậy là dân bản nghe theo, nhà nào có con trai đều cho con xung phong ra chiến trường.

Từ vùng biên giới xa xôi, năm 1967, chàng trai Hà Nhì Lý Hừ Po đã đi chiến đấu và hy sinh xứng đáng với tình yêu thương, lòng kỳ vọng của người mẹ vùng biên. Anh đã để lại tuổi thanh xuân trên chiến trường Lào khi tham gia nghĩa vụ quốc tế năm 1971. Khi giấy báo tử của anh được cán bộ mang về, mẹ hỏi: "Thế con trai tôi đang nằm ở đâu?". Không ai trả lời được, mẹ đành tự an ủi: "Nó chẳng thể cô đơn bởi xung quanh còn đồng đội". Nỗi đau mất con đè nặng căn nhà đất, nhưng vì không muốn bà con trong bản có con đang cầm súng nao núng, mẹ đã cắm một cành cây xanh trước cửa như đồng bào Mông vẫn làm để thông báo với dân bản rằng: Xin đừng ai buồn nỗi buồn của mẹ!

45 năm đã trôi qua, chúng tôi không được tận mắt thấy chùm lá xanh buộc trước cửa nhà, nhưng ai nấy đều rưng rưng nước mắt khi nghĩ về nỗi đau và sự can trường của mẹ. Tấm bằng Tổ quốc ghi công được treo trang trọng trong gian phòng khách chỉ có vài thông tin giản lược: "Liệt sĩ Lý Hờ Po, sinh năm 1949. Nhập ngũ tháng 12-1967. Hy sinh ngày 14-4-1971, ở Mặt trận phía Tây". Anh hy sinh mà chưa kịp có một tấm ảnh để thờ, cũng không còn để lại vật kỷ niệm nào. Mẹ bảo, hồi anh Po đi bộ đội cũng có viết thư về cho mẹ, mẹ giữ gìn cẩn thận cùng quần áo, sách vở của anh. Nhưng có bận nhà ở Ka Lăng bị cháy nên chẳng còn lại thứ gì.

Anh Lù Hà Chê, cháu gọi mẹ Lý Khờ Pớ là dì ruột, làm cán bộ ở địa phương chia sẻ, sau khi anh Po hy sinh được dăm năm, chồng mẹ cũng mất nên anh đã bàn bạc với gia đình đón mẹ xuống thị trấn ở cùng để tiện chăm sóc. Năm 1995, sau khi được nhận danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng, Nhà nước đã xây tặng mẹ căn nhà tình nghĩa này ngay trong thị trấn. Gia đình anh cũng dọn về ở cùng với mẹ cho vui và cũng tiện bề chăm sóc. Khi có điều kiện, anh đã cùng chính quyền địa phương tổ chức đi tìm mộ liệt sĩ Lý Hờ Po để mẹ yên lòng nhưng đến nay vẫn chưa có thông tin nào. Còn mẹ Pớ vẫn tự an ủi mình và mọi người bằng câu nói đã từng nói cách đây 45 năm, rằng "Nó chẳng thể cô đơn bởi xung quanh còn đồng đội".

Tuệ Lâm