Thứ 5, 24/10/2019, 06:05 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Người giữ hồn cốt dân tộc Thái

14/03/2014 - 14:55

Biên phòng - Biết tiếng nghệ nhân Lò Văn Biến, ở bản Căng Nà, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái về những đóng góp của ông trong bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Thái đã lâu, nhưng đến gần đây, tôi mới có dịp được tiếp xúc và trò chuyện cùng ông. Những thành tích trong bảo vệ văn hóa dân tộc Thái và việc làm hiện tại càng khẳng định ông là một già làng "đa tài". Năm nay đã ở vào tuổi “xưa nay hiếm”, nhưng ông vẫn khỏe mạnh, đặc biệt là nụ cười tươi rói, thể hiện sự lạc quan yêu đời và tính cách trẻ trung.

394x378_8bp-1.jpg
Ông Lò Văn Biến dạy chữ Thái cho học sinh.
Tình yêu với văn hóa Thái

Gặp tôi, ông nở nụ cười rạng rỡ và trò chuyện rất thân thiết. Ông kể cho tôi rất nhiều về văn hoá dân tộc mình. Là người dân tộc Thái, sống ở vùng Mường Lò, nơi người Thái chiếm 60 - 70% dân số, ông đã học được những nét tinh túy của văn hóa Thái từ thế hệ trước. Cùng với sự phát triển, mở cửa của đất nước, các luồng văn hóa ngoại lai đã xâm nhập vào nước ta, len lỏi tới những bản làng, các điệu khắp, điệu xòe và một số nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Thái dần mai một trong thế hệ trẻ. Với tâm huyết giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, ông đã đứng ra mở lớp tại nhà truyền dạy 6 điệu xòe Thái cổ cho thanh thiếu niên trong các bản, các khu dân cư trên địa bàn và địa phương lân cận. Ngoài ra, ông còn phối hợp với các trường nội trú, trường Văn hóa - Nghệ thuật tỉnh Yên Bái để dạy các điệu xòe Thái cho học sinh, sinh viên. Hằng ngày, những lúc rỗi rãi, ông lại dạy cho các cháu nhỏ trong bản những lời ca, điệu pí, điệu khèn của dân tộc, đồng thời phối hợp với địa phương thành lập và duy trì các đội văn nghệ ở thôn bản có sự tham gia của các nghệ nhân người cao tuổi, thanh niên và các cháu thiếu niên... Những lời ca, điệu pí, điệu khèn Thái vang lên khắp các thôn bản, trong các buổi biểu diễn phục vụ khách du lịch hôm nay là nhờ có đóng góp công sức, tâm huyết của ông.

Xuất thân trong một gia đình trí thức khá giả tại địa phương, từ nhỏ, ông đã được gia đình cho đi học tiếng Pháp, nhưng thứ tiếng mà ông đam mê vẫn là ngôn ngữ của chính dân tộc mình. Dù được tiếp xúc với văn hóa phương Tây, nhưng ông vẫn yêu tha thiết văn hóa dân tộc. Ông nhớ lại, hồi xưa ở các vùng dân tộc Thái, trẻ em được học song ngữ gồm tiếng Việt và tiếng Thái, nhưng sau này phần tiếng Thái trong sách giáo khoa bị loại bỏ. Việc sử dụng tiếng Thái, chữ Thái ngày càng ít đi. Năm 2002, một lần nữa, ông đã tự tìm tòi và mở lớp dạy chữ Thái tại nhà cho những ai có nhu cầu. Tính đến nay, đã có hơn 6 khóa học chữ Thái do ông giảng dạy. Người học chữ Thái đến với ông mỗi ngày một đông, một phần bởi niềm đam mê nhưng một phần cũng bởi tâm huyết của người thầy giáo Lò Văn Biến. Tiếng lành đồn xa, nhiều học trò từ các nước Nhật, Pháp, Anh... đã tìm đến thầy giáo Biến xin học. Các học sinh do ông đào tạo sau khi học xong chương trình đều được tổ chức thi và được Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Yên Bái cấp chứng chỉ tốt nghiệp theo quy định. Song song với việc dạy chữ Thái, ông còn nghiên cứu soạn chương trình dạy chữ Thái chuẩn, được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê chuẩn, dùng để dạy chữ Thái ở các tỉnh phía Bắc. Ngoài ra, ông còn tham gia hướng dẫn nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh trong và ngoài nước làm luận văn về văn hóa Thái.

Không chỉ là người yêu ngôn ngữ Thái cổ, ông còn có đam mê sưu tầm và dịch các văn bản, sách cổ viết bằng chữ Thái. Ông đã dịch các cuốn sách về lễ hội ra tiếng Việt như: Xên Bản Xên Mường, Tám Khuôn Quai, Hạn Khuống; lễ hội hái hoa ban, lễ hội cầu mùa... được đông đảo dịch giả và đồng bào dân tộc Thái vùng Tây Bắc đón nhận. Những cuốn sử thi Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng, Cúng vía dân tộc Thái đen Mường Lò, Cầu mùa, Mo hóng, Đưa hồn người quá cố... đã giúp người đọc hiểu sâu sắc và thêm yêu văn hóa dân tộc Thái. Đặc biệt là cuốn tài liệu dạy tiếng và chữ viết Thái cổ cho cán bộ công chức công tác tại vùng dân tộc thiểu số do ông biên soạn, đã được Bộ Nội vụ thẩm định, in thành tài liệu giảng dạy chuẩn, áp dụng giảng dạy tại một số tỉnh: Nghệ An, Thanh Hóa, Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu, Yên Bái.

Cống hiến đến hơi thở cuối cùng

Nói nghệ nhân Lò Văn Biến là một người "đa tài" quả không sai. Ngoài công việc bảo tồn và truyền dạy cho thế hệ trẻ những làn điệu Thái cổ, ông còn là tác giả của 38 bài khắp đang được đồng bào Thái sử dụng. Năm 2013, ông được bà con thôn bản tín nhiệm bầu chọn là già làng uy tín tiêu biểu trong vùng dân tộc thiểu số tham dự Hội nghị người có uy tín tiêu biểu 5 tỉnh vùng Tây Bắc. Ông tâm sự: "Được nhân dân bầu chọn là niềm tự hào đối với bản thân và gia đình tôi. Tôi nguyện phấn đấu hết mình để góp phần bảo tồn văn hóa cho đồng bào mình".

Trong cuộc sống, ông Biến được biết đến là con người mẫu mực, luôn tích cực vận động gia đình, con cháu, dòng họ và cộng đồng dân cư chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đặc biệt là xây dựng khối đại đoàn kết giữa các dân tộc, các dòng họ và các tôn giáo trong vùng, cùng chung sống hòa thuận, vui vẻ, gắn kết tình làng nghĩa xóm. Ông luôn tự hào vì được nhân dân tín nhiệm, yêu mến, nhưng chính ông cũng là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Thái, bởi không có những người tâm huyết và trong mình chứa đầy một kho tàng kiến thức đồ sộ như ông, thì văn hóa dân tộc Thái sẽ đứng trước nguy cơ bị mai một dần.

Kết thúc câu chuyện với tôi, ông nhấn mạnh: "Mặc dù tuổi cao sức yếu, song với tâm huyết và trách nhiệm của một già làng trưởng bản có uy tín tiêu biểu, tôi sẽ cố gắng đóng góp công sức của mình đến hơi thở cuối cùng để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Thái, góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp”.
Hà Phương