Thứ 3, 19/11/2019, 02:22 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Người cao tuổi - "Vốn quý" cần được phát huy

23/12/2015 - 10:02

Biên phòng - "Chuẩn bị tâm thế cho người trẻ trước khi họ trở thành người cao tuổi (NCT) là con đường ngắn và ít tốn kém nhất, để Việt Nam ứng phó với thực trạng "già hóa dân số". Đó được gọi là cách tiếp cận theo vòng đời, hướng tới NCT. Từ định hướng hoạt động đó, bà Trần Bích Thủy, Giám đốc quốc gia tổ chức Hỗ trợ NCT quốc tế (HAI) đã cùng với đồng nghiệp đặt nền móng và hình thành hơn 600 Câu lạc bộ (CLB) Liên thế hệ khắp 11 tỉnh, thành phố trên cả nước, trong đó, có 100 CLB ở khu vực miền núi, dân tộc thiểu số (chiếm 14%). Các CLB này đang duy trì hoạt động thường xuyên và có nhiều đóng góp quan trọng.

g4v6_8a-1.jpg
Từ mô hình sinh kế nhỏ, nhiều thành viên CLB Liên thế hệ bản Coọc,
xã Yên Hòa, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An, đã có cuộc sống ổn định. Ảnh: Khánh Ngọc

Lâu nay, NCT thường được xã hội nhìn nhận dưới góc độ một chiều và khá hạn hẹp. NCT đơn thuần là những người đã bước vào độ tuổi cao, theo quy định của pháp luật (từ 60 tuổi trở lên) và là đối tượng cần được chăm sóc. Từ góc nhìn đó, khiến cho mọi hoạt động hướng tới NCT dường như chỉ nhằm mục đích duy nhất là hỗ trợ và trợ giúp.

Nếu vậy, Việt Nam thực sự sẽ khó có thể ứng phó được với thực trạng "già hóa dân số", đồng thời, không tận dụng được lợi thế "dân số trẻ". Đây là hai vấn đề có mối liên hệ biện chứng với nhau, bởi chuẩn bị tốt tâm thế cho lớp người trẻ về sức khỏe, tinh thần và kinh tế trước khi họ bước vào tuổi già sẽ giải quyết được nhiều vấn đề về an sinh xã hội, giảm chi phí và gánh nặng cho xã hội. Điều này hoàn toàn phù hợp với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

Khắc phục những hạn chế từ cách nhìn đó, mô hình CLB Liên thế hệ được HAI xây dựng theo hướng đa dạng. Theo đó, cơ cấu hội viên dựa trên nguyên tắc 70/30/30, trong đó 70% là NCT, 30% là người trẻ tuổi, 30% là người có kinh tế khá giả. Cũng giống như nhiều mô hình phát triển, hội viên được HAI ưu tiên lựa chọn là các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, nhưng tiêu chí này cũng được hiểu với nghĩa rộng. Sự khó khăn đó không chỉ về kinh tế, mà còn là sự thiếu thốn về tình cảm, tinh thần. NCT có thể có một cuộc sống đầy đủ về vật chất nhưng đơn thân, con cái làm ăn xa, hoặc phải thay con chăm sóc cháu...

Cùng với tính đa dạng là quan điểm tiếp cận quyền, có sự tham gia và gây ảnh hưởng. Thông qua nhiều hoạt động có tính hợp lực như: Nâng cao năng lực, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ chăm sóc tại nhà, sinh kế, các thành viên đã cùng nhau tạo ra sự tương tác mạnh mẽ. Nhờ đó, mỗi thế hệ nắm bắt và thấu hiểu được nhu cầu, tâm sinh lý của nhau.

Vì đây là mô hình phát triển tại cộng đồng, dựa vào cộng đồng, bên cạnh những góc nhìn đa chiều khi lựa chọn hội viên, CLB Liên thế hệ hướng đến tính bền vững thông qua việc trao quyền quản lý và sở hữu cho CLB đối với mọi hoạt động, ngay cả khi dự án kết thúc.

Các nhân viên dự án tập trung hướng dẫn, nâng cao năng lực cho Ban Chủ nhiệm CLB để duy trì, đảm bảo nguồn thu thường xuyên cho CLB từ các nguồn thu như lãi vốn vay, phí thành viên, vận động tài trợ, hoạt động chung tăng thu nhập; tích cực tham gia vào các hoạt động của cộng đồng, chính quyền địa phương, các nhà cung cấp dịch vụ và khu vực tư nhân để tranh thủ sự ủng hộ, thu hút thêm các nguồn lực bổ sung và liên tục cho CLB. Bởi vậy, mô hình càng hoạt động lâu năm, quỹ sẽ càng lớn, đồng nghĩa với việc, các thành viên ngày càng được hưởng nhiều hơn những lợi ích từ nhóm.

Nhờ được trang bị thông tin về quyền và lợi ích, các CLB Liên thế hệ đã có vị trí, tiếng nói nhất định trong việc bàn thảo, xây dựng các kế hoạch, chính sách phát triển ở địa phương, góp phần giải quyết một trong những thách thức mang tính thực tế hiện nay. Đó là có rất ít các cơ chế cộng đồng có thể thúc đẩy vai trò và sự tham gia của những người dễ bị tổn thương.

Về phía chính quyền địa phương cũng tương tác rất ít, hiểu biết không đầy đủ về tiềm năng của nhóm người nghèo, người thiệt thòi, trong đó có NCT. Bởi vậy, CLB thông qua những hoạt động cụ thể, thiết thực đã trở thành một trong những nhân tố tích cực đẩy mạnh tốc độ "cán đích" của các chỉ tiêu trong chương trình phát triển nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và các nội dung của an sinh xã hội như y tế, bảo hiểm, tiếp cận thông tin, việc làm...
Theo số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê, 27% NCT đang sống trong các hộ nghèo. Mục tiêu giảm nghèo sẽ khó đạt được, nếu vấn đề NCT không được quan tâm đầu tư đúng mức. NCT không nên chỉ được nhìn dưới góc độ là đối tượng của bảo trợ xã hội, mà thực tế phần lớn NCT vẫn đang có nhiều đóng góp tích cực đối với gia đình, xã hội và cộng đồng. Họ luôn là "vốn quý" cần được phát huy.

Tự tin từ những kết quả của mô hình CLB Liên thế hệ, bà Trần Bích Thủy gọi đó là mô hình an sinh xã hội tại cộng đồng. Bởi lẽ, với ý nghĩa hoạt động có sự gắn kết "liên thế hệ", tự giúp nhau, CLB không chỉ chăm sóc mà còn tạo cơ hội cho các thành viên đóng góp cho gia đình và cộng đồng. Các thành viên trở nên tự tin hơn khi cùng sinh hoạt trong một tổ chức, cùng tham gia và chịu trách nhiệm trong các hoạt động tự giúp nhau và giúp đỡ cộng đồng. Họ thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn, từ đó tạo ra sự gắn kết.

Thực tế cho thấy, yếu tố tạo nên sự bền vững của mô hình chính là tính phù hợp với cuộc sống còn nhiều khó khăn của người dân. Từ vốn đóng, vốn vay và mô hình làm ăn nhỏ, tham gia sinh hoạt CLB, các thành viên không phải chịu áp lực mà tùy theo nhu cầu thực tế. Hơn nữa, vì được trang bị kiến thức và trao quyền, nên các thành viên hoàn toàn có đủ năng lực để tự giúp nhau mà không phải phụ thuộc vào chuyên gia dự án.

Khánh Ngọc