Thứ 6, 18/10/2019, 04:05 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Ngắm hoa tam giác mạch nơi địa đầu Tổ quốc

29/11/2016 - 14:32

Biên phòng - Cứ vào dịp cuối thu, đầu đông, rất nhiều du khách từ khắp nơi đổ về mảnh đất địa đầu Tổ quốc Hà Giang để được ngắm hoa tam giác mạch (hay hoa chezz, theo cách gọi của người Mông địa phương). Đặc biệt, mấy năm gần đây, tại đây đã diễn ra các lễ hội độc đáo mang tên một loài hoa cùng với nhiều chương trình hoạt động phong phú đa dạng do UBND tỉnh Hà Giang tổ chức, trở thành biểu tượng đặc trưng thu hút rất đông du khách đến với vùng cao nguyên đá.

huk2_19b
Tam giác mạch vào mùa hoa rực rỡ. Ảnh: Thúy Lê

Chúng tôi tham gia nhóm du lịch do bạn trẻ Việt Hưng dẫn đầu lên Hà Giang “săn” hoa tam giác mạch. Bây giờ, đi Hà Giang rất thuận tiện. Từ Hà Nội, bạn có thể bắt xe khách ở bến xe Mỹ Đình, hoặc bến xe Gia Lâm, đi xe giường nằm cao cấp với giá vé 200 nghìn đồng. Xe thường chạy vào ban đêm, trên xe đủ tiện nghi, phục vụ hành khách chu đáo. Tầm 4 giờ 30 phút đến 5 giờ sáng là có mặt ở Hà Giang. Bạn có thể nghỉ ngơi trên xe chờ trời sáng hẳn để bắt xe lên Đồng Văn.

Nhóm chúng tôi đến thành phố Hà Giang lúc 5 giờ sáng, cả nhóm xuống xe, tìm quán ăn sáng rồi đến địa chỉ thuê xe máy cho hành trình khám phá cao nguyên đá. Vì chỗ quen biết với trưởng đoàn Hưng nên chúng tôi chỉ phải trả 2/3 số tiền thuê 1 chiếc xe máy cho cuộc hành trình đến dự lễ hội hoa tam giác mạch tại Đồng Văn (thông thường giá thuê xe là 300 ngàn đồng/xe/ngày). Sở dĩ chúng tôi chọn phương thức "phượt" bằng xe máy sẽ thích hơn vì có thể thích đâu dừng đó, rẽ ngang, rẽ dọc, đâu có cảnh đẹp là dừng, điều này khác hẳn với đi xe khách, không được ngắm cảnh đẹp mà mình yêu thích

Đầu đông, khung cảnh Hà Giang thật đẹp. Không khí lạnh bắt đầu bao phủ cao nguyên đá. Thi thoảng chúng tôi gặp những thửa ruộng bậc thang vàng óng. Cũng có nơi, thấy bà con đang gặt, chúng tôi lại dừng xe, kéo nhau xuống chụp ảnh, trò chuyện với những người dân. Thời điểm này cũng chính là lúc hoa tam giác mạch bắt đầu khoe sắc. Loài hoa không đài các, kiêu sa, màu hồng phơn phớt nhưng lại có sức cuốn hút hàng triệu trái tim… Dọc quốc lộ 4C cũng như tại nhiều xã, bản, tới đâu cũng thấy ríu rít tiếng nói, tiếng cười râm ran của các chàng trai, cô gái. Dọc đường, chúng tôi nhìn thấy từng tốp người, đa số là các bạn trẻ, chủ yếu từ dưới xuôi lên theo tiếng gọi của hoa tam giác mạch rủ nhau lên cao nguyên đá để được chiêm ngưỡng và đắm mình giữa bạt ngàn hoa.

Tìm hiểu về loài hoa đặc trưng này, chúng tôi được người dân địa phương kể lại một sự tích có tính huyền thoại rằng, ngày xưa, người dân miền núi phía Bắc sống chủ yếu bằng hạt ngô, hạt lúa. Một năm nọ, lúa, ngô trong nhà đã cạn mà vụ mùa vẫn chưa tới, cả bản làng u ám. Người dân đi tìm khắp ngóc ngách mà không thấy cái ăn. Bỗng bà con nhận ra trong gió thoang thoảng mùi hương lạ. Dân bản lần theo khe núi thì thấy rừng hoa li ti, với những chiếc lá hình tam giác ẩn kín dưới hoa. Người dân đem hạt của cây này về ăn thay ngô, gạo nên vượt qua được đói khát, bà con gọi nó là tam giác mạch…

Trò chuyện với những người phụ nữ Mông ở Sủng Trà, chúng tôi được biết, người Mông ở Hà Giang thường gọi cây tam giác mạch là "chezz". "Chezz" được trồng sau vụ ngô trên cao nguyên đá, khoảng từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Với người dân bản địa, loài cây này rất hữu dụng: Thân khi chưa ra hoa có thể dùng ăn thay rau, khi có hoa thì dùng cho trâu bò, đến khi cây "chezz" kết hạt thì ăn cùng mèn mén ngô thay cơm hoặc làm bánh ăn có vị thơm bùi giống ngô nếp. Đặc biệt, hạt tam giác mạch có thể nấu rượu. Rượu nấu bằng hạt tam giác mạch có mùi hương thơm dịu nhẹ, uống vào êm, ngọt, có cảm giác như uống nước sương đêm được chắt ra từ núi rừng. Tuy nhiên, mỗi sào tam giác mạch bà con cũng chỉ thu hoạch được khoảng 40-50kg hạt.

Người ta biết đến Sủng Là, bởi trước đây đã được đoàn làm phim "Chuyện của Pao" chọn làm bối cảnh của phim. Còn với người Hà Giang, Sủng Là được coi là "ốc đảo", bởi nơi đây vốn là thung lũng toàn đá tai mèo nằm gọn trong cao nguyên đá Đồng Văn. Nhưng với sự cần cù, chịu khó, những người Mông ngày ngày kiên trì địu từng gùi đất lên những vạt núi sắc lẻm, để trỉa từng cây ngô, cây "chezz". Để rồi bây giờ, tam giác mạch phủ hồng từng kẽ đá nơi rừng núi xám lạnh, trở thành biểu tượng du lịch của mảnh đất địa đầu Tổ quốc.

Chúng tôi có dịp gặp gỡ và trao đổi với một cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Giang, được anh cho biết, muốn tổ chức thành công lễ hội thì hoa tam giác mạch phải nở hoa đúng theo "kịch bản" của tỉnh phác họa, nếu không "bắt" hoa nở đúng dịp thì coi như thất bại. Vì thế, ngay từ cuối tháng 8, đầu tháng 9, người dân 4 huyện vùng cao nguyên đá: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc đã tập trung gieo trồng hoa tam giác mạch. Các huyện trồng trên 800ha cây hoa tam giác mạch. Riêng huyện Đồng Văn là vùng lõi của cao nguyên đá Đồng Văn trồng 500ha tại các xã dọc trục quốc lộ như: Vần Chải, Sà Phìn, Lũng Táo, Sủng Là, Phố Cáo, Lũng Cú, Ma Lé và trung tâm huyện. Đặc biệt, tỉnh Hà Giang cũng đã khuyến khích các hộ ở ven đường quốc lộ triển khai trồng hoa tam giác mạch dọc hai bên đường nhằm tạo ra điểm nhấn cho lễ hội.

fjes_19a
 Người phụ nữ Mông chế biến món ăn từ hạt tam giác mạch. Ảnh: Thúy Lê

Được biết, dịp lễ hội hoa tam giác mạch cũng đã đem lại giá trị kinh tế cao, tạo nguồn thu không nhỏ cho người dân. Trước đây, hạt tam giác mạch chủ yếu được người dân làm bánh nướng bán ở chợ phiên, hay nấu rượu phục vụ nhu cầu cuộc sống của bà con thì nay, tất cả sản lượng hạt tam giác mạch được các cơ sở sản xuất rượu và bánh kẹo tam giác mạch thu mua hết với giá cao. Vì thế, mặc dù bà con được khuyến khích trồng nhiều phục vụ lễ hội hoa tam giác mạch, nhưng giờ đây không còn nỗi lo về đầu ra cho sản phẩm.

Tại đây, đã có cơ sở đầu tư trang thiết bị, dây chuyền sản xuất hàng trăm triệu đồng để sản xuất ra các loại bánh từ hạt tam giác mạch như: Bánh dẻo, bánh dòn, bánh quế tam giác mạch. Mỗi năm có khả năng tiêu thụ hàng trăm tấn hạt tam giác mạch của người dân. Với mức thu mua bao tiêu dao động từ 24 - 26 nghìn đồng/kg hạt khô, chính cơ sở sản xuất này đã mang lại nguồn thu không nhỏ cho người dân, thúc đẩy hoạt động trồng tam giác mạch, vừa tạo công ăn việc làm cho người dân bản địa, vừa góp phần tăng điểm nhấn tuyệt đẹp cho vùng đất cao nguyên đá giàu tiềm năng này.

Chia tay Hà Giang mùa hoa tam giác mạch, trong hành trang chúng tôi không chỉ mang theo những kỷ niệm đẹp về mảnh đất địa đầu Tổ quốc, mà còn có những gói bánh quy, bánh quế được làm từ hạt cây tam giác mạch. Đó là những món quà đồng rừng khó quên của cao nguyên đá Hà Giang…

Thúy Lê