Thứ 6, 18/08/2017, 17:41 (GMT+7) Đường dây nóng : (04) 39364407(116) - 091.2011.882

"Né" cách tính lương hưu từ năm 2018: Người lao động cẩn thận kẻo thiệt

11/04/2017 - 20:30

Biên phòng - Thời gian gần đây, dư luận rộ lên thông tin nghỉ hưu từ năm 2018 sẽ thiệt hơn do áp dụng cách tính lương hưu mới, thậm chí một số người còn tìm cách "chạy" hồ sơ để nghỉ hưu trước tuổi, vô hình chung tự mình đẩy mình đến chỗ thiệt thòi, vì mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi sẽ bị trừ 2% lương hưu. Để người lao động có được bức tranh đầy đủ nhất về cách tính lương hưu, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ (TS) Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội.

j49r_6b
Ông Bùi Sỹ Lợi trả lời phỏng vấn của các phóng viên. Ảnh: Phong Điệp

PV: Đề nghị ông thông tin một cách cụ thể hơn về cách tính tỷ lệ % hưởng lương hưu từ năm 2018 thay đổi như thế nào so với nghỉ hưu trước năm 2018?

TS Bùi Sỹ Lợi: Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2014 đã được Quốc hội thông qua ngày 20-11-2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2016 với rất nhiều quy định mới về chế độ, chính sách BHXH, quyền và trách nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động, thủ tục thực hiện BHXH và quản lý Nhà nước về BHXH... Trong đó, Luật BHXH 2014 quy định cách tính lương hưu từ 1-1-2018 theo hướng tăng dần thời gian đóng BHXH để đạt tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75% khi có đủ 30 năm đối với nữ và 35 năm đối với nam là thực hiện nguyên tắc đóng - hưởng, bảo đảm sự công bằng, bình đẳng trong việc tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH.

Mức lương hưu hằng tháng của người lao động đủ điều kiện hưởng theo Điều 54 của Luật trước năm 2018 được tính tương ứng với 15 năm đóng BHXH là 45% mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH, sau đó cứ thêm mỗi năm thì tính thêm 2% đối với nam và 3% đối với nữ cho đến mức tối đa bằng 75%.

Với lao động nữ nghỉ hưu từ ngày 1-1-2018 trở đi, cách tính tỷ lệ % hưởng lương hưu bằng 45% tương ứng với đủ 15 năm đóng BHXH. Sau đó cứ mỗi năm đóng BHXH, người lao động được tính bằng 2% nhưng tối đa không quá 75%. Như vậy, để đạt tỷ lệ 75% lương hưu thì lao động nữ phải có đủ 30 năm đóng BHXH. Lao động nam nghỉ hưu từ 1-1-2018 phải có đủ 31 năm đóng BHXH mới được hưởng tỷ lệ tối đa 75%; từ năm 2019 là 32 năm; năm 2020 là 33 năm; năm 2021 là 34 năm và từ năm 2022 trở đi phải có đủ 35 năm đóng BHXH mới được hưởng tỷ lệ lương hưu bằng 75%.

PV: Với cách tính lương hưu mới, người lao động băn khoăn, lo lắng lương hưu bị giảm, nhất là với lao động nữ, Tiến sĩ có thể giải thích những băn khoăn, lo lắng này?

TS Bùi Sỹ Lợi: Trước hết, phải khẳng định không phải ai nghỉ hưu trước năm 2018 đều có lợi hơn so với người nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi. Lương hưu phụ thuộc nhiều yếu tố: Tỷ lệ hưởng; tiền lương đóng BHXH bình quân; thời điểm hưởng lương hưu; thời gian hưởng lương hưu nên không phải ai nghỉ hưu trước năm 2018 đều có lợi hơn người nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi.

Kể từ ngày 1-1-2018 trở đi, cách tính tỷ lệ % hưởng lương hưu có thay đổi so với nghỉ hưu trước năm 2018 như đã phân tích ở trên, nhưng chỉ tác động trực tiếp đến một số nhóm đối tượng mà không ảnh hưởng tới tất cả các đối tượng hưởng lương hưu từ năm 2018 trở đi. Ngoài ra, Luật BHXH 2014 quy định: Từ ngày 1-1-2008 trở đi tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc là mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật lao động. Nếu tiền lương đóng BHXH cao thì lương hưu sẽ cao.

Do vậy, có thể nói một số quy định mới về chế độ hưu trí theo Luật BHXH 2014, có tác động đến một số đối tượng như phân tích thì người lao động cần đối chiếu với trường hợp của mình để xem xét, quyết định. Trường hợp nếu nghỉ hưu mà chưa đủ tuổi đời theo quy định thì còn phải giảm trừ tỷ lệ % do nghỉ hưu trước tuổi (mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi trừ 2%). Mặt khác, không phải tất cả người lao động có nguyện vọng đều được giải quyết nghỉ hưu trước tuổi mà chỉ có những người lao động bị suy giảm 61% sức lao động mới được xem xét giải quyết nghỉ hưu sớm.

PV: Thực tế hiện nay, do không có đủ thông tin và chỉ nghe đồn đoán về việc nghỉ hưu trước năm 2018 có lợi hơn, nhiều lao động đang muốn giám định y khoa để đủ điều kiện nghỉ hưu trước năm 2018 nhằm "né tránh" những quy định mới này. Ông có thể đưa ra lời khuyên như thế nào với người lao động?

TS Bùi Sỹ Lợi: Đúng là theo quy định mới của Luật BHXH, cách tính tỷ lệ phần trăm lương hưu đối người lao động, đặc biệt là người nghỉ hưu trước tuổi từ năm 2018 trở đi sẽ ảnh hưởng đến mức lương hưu. Do đó, một số người có tâm lý muốn giám định y khoa xác định mức độ suy giảm khả năng lao động để đủ điều kiện nghỉ hưu trước năm 2018, nhằm hưởng tỷ lệ phần trăm lương hưu cao hơn so với nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi. Tuy nhiên, đây chỉ là xét trên con số tỷ lệ % tương đối, còn số tiền lương tuyệt đối mà người lao động được hưởng chưa chắc đã có lợi hơn.

Ví dụ, nếu người lao động suy nghĩ theo hướng nghỉ hưu sớm trước năm 2018 để 15 năm đầu đóng BHXH được tính hưởng 45% thì cũng cần lưu ý Luật BHXH cũng có quy định là nghỉ hưu sớm mỗi năm sẽ bị trừ tương ứng 2% (trước năm 2016, tỷ lệ trừ chỉ là 1%). Như vậy lao động nghỉ hưu sớm 5 tuổi thì tỷ lệ phần trăm lương hưu sau khi tính tương ứng với số năm đóng BHXH, sẽ bị trừ tiếp 10%. Trong khi đó, nếu tiếp tục đóng BHXH thêm 1 năm thì tỷ lệ lương hưu cũng tăng tương ứng 2%. Chưa kể, từ năm 2018, mức đóng BHXH được điều chỉnh trên cơ sở tổng thu nhập của người lao động nên khi tính lương hưu thì có thể lương hưu cao hơn. Có thể khẳng định rằng tỷ lệ phần trăm lương hưu sẽ thấp khi nghỉ hưu sớm và càng thấp hơn nếu thời gian đóng BHXH không nhiều.

PV: Như ông vừa phân tích, lương hưu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giới tính, tuổi đời, thời gian đóng BHXH, mức tiền lương đóng, thời gian hưởng lương hưu, điều kiện làm việc, cho nên không phải ai nghỉ hưu trước năm 2018 cũng đều có lợi hơn người nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi. Tuy nhiên, vấn đề lại ở chỗ "không phải ai cũng có lợi" - tức là thực tế sẽ có 1 nhóm đối tượng có lợi hơn khi nghỉ hưu trước năm 2018. Cơ quan chức năng đã tính đến việc xảy ra tình trạng người lao động sẽ "chạy" hồ sơ để trở thành một trong số những người được hưởng lợi hơn đó? Điều này sẽ tác động như thế nào đến quỹ lương hưu, thưa ông?

TS Bùi Sỹ Lợi: Đúng vậy, đây chính là trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan BHXH, cần tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật, Luật BHXH cho người lao động. Bên cạnh đó, công tác quản lý Nhà nước cũng cần được nâng cao hơn nữa, nhất là việc đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý BHXH. Phải khẳng định là mỗi người có những yếu tố khác nhau về tuổi đời, thời gian đóng BHXH, mức lương đóng BHXH, điều kiện làm việc… nên khi giải quyết chế độ hưu trí cũng khác nhau.

Do đó, không phải ai nghỉ hưu sớm trước năm 2018, cũng có lợi hơn so với nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi. Còn việc người lao động bằng mọi giá "chạy" hồ sơ để được hưởng lợi nhất là với các trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động, Khoản 2, Điều 117, Luật BHXH đã quy định rất cụ thể việc khám giám định mức suy giảm khả năng lao động phải bảo đảm chính xác, công khai, minh bạch. Hội đồng giám định y khoa chịu trách nhiệm về tính chính xác của kết quả giám định của mình theo quy định của pháp luật. Mặt khác, như tôi vừa đưa ra ví dụ tính toán ở trên, nếu người lao động nghỉ hưu trước năm 2018 để "né tránh" cách tính tỷ lệ % hưởng lương hưu mới nhưng lại bị trừ tỷ lệ % do nghỉ hưu trước tuổi thì chưa chắc đã có lợi hơn.

Đối với quỹ lương hưu, phải khẳng định rằng, Luật BHXH 2014 đã có những thay đổi nhằm giảm dần nguy cơ mất cân đối Quỹ BHXH (như việc tăng số năm đóng BHXH (thêm 5 năm: Nam là 35 năm, nữ 30 năm) để hưởng mức tối đa lương hưu 75%; tăng mức % giảm trừ (từ 1 lên 2%/năm) với các trường hợp nghỉ hưu trước tuổi…). Ngoài ra, qua hoạt động giám sát của Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội về tình hình thực hiện chính sách, chế độ BHXH, việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH hằng năm cho thấy, Quỹ bảo hiểm hưu trí, tử tuất nói riêng và Quỹ BHXH nói chung vẫn đang đảm bảo cân đối.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

Phong Điệp (Thực hiện)