Tan nát thượng nguồn một dòng sông

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Những ngày cuối năm, cả khúc sông như một "đại công trình", tiếng máy móc gầm rú ngày đêm, lòng sông bị đào bới ngổn ngang, có điểm sâu đến 5-6m, dòng chảy bị thu hẹp,  bờ sông sạt lở nghiêm trọng. Vì tranh dành vị trí khai thác nên đã có hiện tượng xô xát diễn ra gây mất tình hình an ninh trật tự trên địa bàn. Đó là thực trạng khai thác vàng sa khoáng đang diễn ra ở khu vực thượng nguồn sông Lam, tại các huyện Con Cuông, Tương Dương và Kỳ Sơn, của tỉnh Nghệ An.

Dòng sông bị nạn vàng tặc tàn phá tan nát.

Người dân khai thác theo doanh nghiệp

Theo tuyến Quốc lộ 7 ngược dòng chảy của sông Lam, đi qua các huyện Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn chúng tôi bắt gặp hàng trăm điểm khai thác vàng sa khoáng đang hoạt động ngày đêm. Lòng sông bị đào bới một cách không thương tiếc, bênh cạnh những máy khai thác cỡ lớn, hàng trăm máy bơm công suất vừa và máy đãi vàng tự chế của nhân dân thi nhau hoạt động. Tại khúc sông gần khu vực thị trấn Hòa Bình (Con Cuông) người ta không chỉ khai thác ở mép sông mà nhiều chỗ cả khúc bờ sông đã bị đào đổ sập. Ngược dòng sông lên đến địa phận của huyện Kỳ Sơn thì mật độ xuất hiện của những máy đãi vàng cũng dày hơn, đặc biệt là hoạt động khai thác thủ công  thu hút đến hàng trăm người.

Chúng tôi đã quyết định “thị sát” ở khu vực bãi sông ở xóm Nà Lượng, xã Hữu Kiệm, huyện Kỳ Sơn, ở đây dòng sông bị chặn để lái dòng chảy. Hàng trăm con người cả nam và nữ  đang ngày đêm hì hục tìm vàng. Để tránh những con mắt tò mò của những người dân làm vàng, chúng tôi đã vào vai của những người chủ muốn có điểm đặt máy khai thác vàng ở khu vực này. “Chắc không được đâu các chú ơi, ở đây người ta đã cho doanh nghiệp Hải Long khai thác rồi. Còn người dân chỉ khai thác theo thôi. Và cũng chỉ có người dân trong bản mới được phép khai thác trên địa bàn của bản đó”. Một người dân cho hay và anh ta cũng không quên dặn tôi nếu chú muốn đem máy khai thác thì nên nhờ một người dân ở đây đứng tên làm chủ máy thì có lẽ sẽ được.

Cũng theo người dân, trước đây họ chưa bao giờ nghĩ đến chuyện khai thác vàng nhưng thấy doanh nghiệp khai thác được nên tận dụng nước sông cạn cũng khai thác theo. Họ tập trung nhau lại mỗi tổ khoảng 14-15 người mua máy bơm nước, máy sang và tiến hành khai thác vàng một cách rất chuyên nghiệp. Thường một ngày làm việc của họ bắt đầu từ tờ mờ sáng mang theo cả cơm nước và chỉ kết thúc khi màn đêm đã buông xuống.

Theo họ, để tìm thấy vàng ở đây thì cần phải đào bới một lớp đất đá sâu đến 2m, tiếp đó mới lấy lớp đất cát tiếp theo để sàng lọc. Mỗi ngày, tổ gồm 14-15 người khai thác cũng chỉ được 1-2 chỉ vàng trừ mọi chi phí, mỗi người chẳng được là bao nhưng lao động thì vất vả nguy hiểm vô cùng. Chúng tôi đã tìm về nhà ông Xã Văn Công, Trưởng bản Nà Lượng và được ông này cho biết: “Trên địa bàn có một số máy khai thác vàng của doanh nghiệp Hải Long, họ đã được tỉnh cho phép còn người dân chỉ là khai thác mang tính chất ăn theo. Họ chủ yếu sống trên địa bàn và một số địa phương lân cận”.   

Người dân tham gia đãi vàng thủ công.

Hậu quả khôn lường

Từ một số nhóm người dân ở trong bản khai thác tự phát, giờ đây dọc bờ sông này đang thu hút hàng trăm điểm khai thác khác nhau và số người tăng lên nhanh chóng. “Phu vàng” không chỉ dừng lại là người trên địa bàn. Chính vì thế mà khó tránh khỏi những va chạm trong tranh dành quyền lợi, địa điểm đào đãi vàng. Anh Kha một “phu vàng” cho hay: “cũng có sự va chạm giữa các tốp thợ với nhau nhưng chưa đến mức nghiêm trọng. Tuy vậy những điểm khai thác “ngon” luôn thuộc về các tốp mạnh”.

Theo một thầy giáo dạy bộ môn Sinh học trên địa bàn: “Người dân đãi vàng thủ công nhưng họ cũng phải sử dụng hóa chất để lọc vàng. Điều này sẽ rất nguy hại đến môi trường thiên nhiên ở đây”. 

Vấn đề ô nhiễm thì cần phải có sự kết luận của các cuộc kiểm tra, nhưng theo người dân nuôi cá lồng ở trên sông khu vực Cửa Rào (huyện Tương Dương) phản ánh: “Hiện tượng khai thác vàng làm nước sông đục quá nên dạo này cá trong lồng nổi lên liên tục mặc dù thời tiết lạnh. Điều này khiến chúng tôi lo lắng, lồng cá mà có làm sao thì…vì đây là nguồn thu nhập chính của những gia đình chúng tôi”.

 Một thực tế khác đó là lòng sông, bờ sông bị đào bới một cách khủng khiếp đang là một hiểm họa. Một diện tích đất canh tác của những hộ dân sống dọc bờ sông Lam sẽ bị sạt lở và nước cuốn trôi. Và khi dòng chảy bị thay đổi thì Quốc lộ 7 vốn ven theo bờ dòng sông cũng không tránh khỏi sự đe dọa của sự sạt lở.

Thêm nữa, người dân địa phương ai cũng biết mức độ hung hãn của thượng nguồn dòng sông này khi mùa mưa về. Những hố sâu do người dân đào vàng đang tiếp tục tạo ra sẽ là hàng trăm cái bẫy vô hình rình rập thuyền bè của họ khi mùa mưa tới. Thực trạng đang diễn ra nhức nhối, hậu họa khôn lường đã được cảnh báo. Vậy sao nó vẫn tiếp tục diễn ra? Vấn đề này đang chờ câu trả lời từ cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An.

Viết Lam