Chủ nhật, 23/02/2020, 12:03 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Mở biển đầu Xuân

14/02/2020 - 7:03

Biên phòng - Chiếc tàu mở biển được treo tấm ảnh Bác Hồ trang trọng. Những con tàu dẫn đầu thường là tàu làm ăn khá giả. Mẻ lưới đầu Xuân sẽ mang về chia cho bà con xóm giềng. Những tàu dẫn đầu huy động từ 15-20 thanh niên trai tráng ra biển hò dô kéo lưới để lấy hên. Đó là không khí ra quân đầu Xuân ở cửa biển Sa Huỳnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

n7vk_10a
Tàu của ngư dân treo cờ Tổ quốc và cờ thần trong lễ xuất hành. Ảnh: Lê Văn Chương

Nhiều người gọi Tết ở Sa Huỳnh là Tết thuyền, Lễ hội ra quân nghề cá đầu năm. Nhưng một số lão ngư dân kỳ cựu thì cho rằng, đây là Tết rước ảnh Bác Hồ của vạn chài Sa Huỳnh.

Mẻ lưới mùng 3 Tết

“Khai khẩu, lấy đại lợi, bủa!”. Ông chủ tàu sau một hồi nhìn đăm đăm xuống mặt biển, thấy sắc nước ngả màu trăng trắng như có một lớp váng ẩn hiện dưới mặt nước thì cất tiếng hô dõng dạc. Vậy là đám thanh niên trai tráng trên tàu tung tấm lưới trũ xuống biển. Mặt biển hiện ra xoáy nước đường cong, khi con tàu bắt đầu mở một đường cua hình vòng cung cho tàu khép kín mặt lưới.  

Lưới trũ màu xanh, mắt lưới nhỏ như vải mùng, chuyên sử dụng để đánh bắt các loại cá cơm, tôm con, ruốc biển. Lưới này được bung ra và trùm xuống biển với tốc độ rất chậm. Vì vậy, dù mắt lưới nhỏ, nhưng cũng chỉ đánh được các loại cá li ti và khi kéo lên rất nặng tay vì mặt lưới úng nước. “Một... hai... ba, xuống lưới đi” - Tiếng các kình ngư trên tàu reo hò, trong khi tấm lưới cuốn phăng phăng xuống mặt biển như một sợi dây đang tuôn ngược hướng hành trình của con tàu. 

Đó là giây phút bung mẻ lưới đầu năm lấy hên trên những chiếc tàu mở biển ngày mùng 3 Tết ở cửa biển Sa Huỳnh. Năm 2020, làng chài quyết định chọn các tàu nhỏ và tàu của anh Nguyễn Đậu dẫn đầu. Vì cửa biển đang bị bồi lấp và tàu lớn xuất hành thì sẽ gặp rủi ro, trở thành điềm xấu cho làng chài trong năm mới.

Theo phong tục mở biển, mỗi khi lưới bủa xuống 15 phút thì trên tàu bắt đầu hò dô kéo lên. Những loại sản vật có thể dễ đánh bắt được nhất trong mẻ lưới lấy hên đầu năm đó là cá nổi, thường là cá cơm nồm nhỏ màu trắng bạc, nhưng là hàng xuất khẩu nên bán với giá vài trăm ngàn/kg thành phẩm. Khi phát lệnh mở cửa biển thì cả làng ùa lên các thuyền thi nhau chèo, căng buồm ra cho no gió, vừa chèo, vừa hò la theo nhịp để bước sang năm mới mạnh giỏi, bình an.

Nhộn nhịp làng chài

Theo tục lệ, chiều 30 Tết, những chiếc tàu ở cửa biển Sa Huỳnh được chà rửa thật sạch. Hoa được cắm trên mũi thuyền, lá cờ Tổ quốc sau một năm ngược xuôi ngả màu bạc phải được thay mới. 

Cửa biển Sa Huỳnh có hơn 1.000 tàu cá, sản lượng đánh bắt trong năm 2019 ước đạt 45.000 tấn. Ngư dân địa phương chủ yếu làm nghề lưới, nghề câu và giã cào. Lễ ra quân nghề cá hàng năm, vạn chài tổ chức cho 25 đến 30 tàu làm lễ xuất hành. Trong tổng số 4 vạn chài tại cửa biển Sa Huỳnh, vạn chài Thạnh Đức 1 khi mở biển phải đi qua chiếc cầu bắc ngang sông. Do gầm cầu thấp, nên toàn bộ tàu đều thiết kế hệ thống trụ gập. Mỗi khi tàu băng qua khỏi cầu thì ngư dân hò reo dựng cột cờ lên và tiếp tục tiến ra biển, còn người trên cầu thì vỗ tay cổ vũ. 

Những ngày giáp Tết, những nghệ nhân hát sắc bùa ở thôn Tân Diêm, xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi lại cho đội sắc bùa luyện tập. Hát sắc bùa là một thể loại hát múa dân gian của người dân vùng Nam Trung bộ. Lời bài hát sắc bùa luôn giúp con người gửi gắm ước mơ của mình trong năm mới. Một lời chúc, một lời tâm sự, tất cả đều được chuyển tải một cách khéo léo bằng bài hát.

4986_10b
Mẻ lưới đầu Xuân. Ảnh: Lê Văn Chương

Nhiều năm về trước, cứ đến ngày Xuân, đội sắc bùa lại xuống làng chài để sắc cho từng gia chủ. “Mở ngõ mở ngõ, khoen trên con xỏ, khoen dưới còn cài, chúng tôi đã đến...”. Lời hát xen lẫn nhịp sanh tiền gõ lách cách. Chủ nhà hớn hở chạy ra ngõ đón đoàn sắc bùa. Đầu tiên là hát bài mở ngõ, tiếp đến hát vô sân, vô hè... “Kính chúc quý cụ, các chị, các anh, thanh nữ xinh lành, thanh niên tuyệt đẹp, thiếu niên rường cột, xây dựng tương lai, tất cả gái trai, chào chung một tiếng, đầu năm vinh hiển, phước lộc dồi dào, tuổi thọ càng cao, thỏa lòng mong ước...”. 

Những thiếu nữ trẻ khoác áo lụa vàng nở nụ cười tươi chia tay gia chủ bằng lời hát nhịp nhàng. Ông Ngô Chiêm, một nghệ nhân sắc bùa kể lại: Ngày trước, làng Sa Huỳnh có một thương nhân có lò sản xuất vôi. Cứ đến ngày Tết, ông chủ lò lại mời đội sắc bùa đến hát. Vì kinh doanh vôi nên đội sắc bùa của ông Chiêm phải sắc bài buôn bán vôi: “Làm vôi làm vôi, tiền bạc vô hồi, bán vôi rơ rở, bạn hàng tối ở, chật trong chật ngoài...”. Mỗi lần hát xong, ông chủ lò cười lớn, mang quà thưởng cho đội sắc bùa.   

Thời chiến tranh, dù bom đạn ầm ầm, nhưng người dân làng chài và làng muối vẫn hát sắc bùa để đón mừng Xuân mới. Năm nay, ông Chiêm sáng tác bài sắc bùa mừng Đảng, mừng Xuân. Vì theo ông, cuộc đời hát sắc bùa cũng phải bám sát dòng chảy thời đại và vận mệnh của dân tộc.

Lê Văn Chương