Thứ 4, 18/09/2019, 10:54 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Làng bồng bềnh trên sóng biển

23/11/2012 - 9:50

Biên phòng - Ngôi làng độc nhất vô nhị nổi bồng bềnh trong lòng vịnh Hạ Long - làng chài Cửa Vạn thuộc xã Hùng Thắng, TP Hạ Long - vừa được một trang web tư vấn du lịch của nước ngoài bình chọn là một trong những ngôi làng đẹp nhất thế giới trong mắt khách du lịch. Động thái này đã làm cả thế giới một lần nữa biết đến bề dày văn hóa của di sản Hạ Long – một khía cạnh khác hoàn toàn với hai giá trị khác của Hạ Long đã được UNESCO công nhận: Giá trị cảnh quan và giá trị địa chất.

 8599b.gif
Cảnh sinh hoạt ngày thường của ngư dân làng nổi trên vịnh Hạ Long.
Tại vùng di sản nổi tiếng thế giới này, cuộc sống vạn chài du cư đã tồn tại từ rất lâu và khá lặng lẽ bên cạnh một môi trường du lịch ồn ào đang phát triển. Cửa Vạn được lựa chọn tự nhiên và là nơi cư trú liên tục của ngư dân hàng trăm năm qua, nhưng chỉ vài năm trở lại đây, nó mới thực sự được coi là một làng chài, có tên hành chính và thiết chế làng xã.

Dân cư của làng ngày càng đông đúc, sống tụ lại, dựng nhà trên các bè nổi và sinh sống bằng chài lưới, nuôi trồng hải sản. Ban Quản lý vịnh Hạ Long – đơn vị quản lý Nhà nước của Di sản thiên nhiên thế giới này đã từng bước làm thay đổi cả quan niệm của cộng đồng bằng những hành động cụ thể quy hoạch và làm đẹp hơn khu vực làng chài.

Đã có thời kỳ, người ta đòi xóa sổ làng chài vì những lý do làm mất mỹ quan di sản, làm ô nhiễm vùng biển và án ngữ luồng hàng hải. Thêm nữa, một lý do cơ bản và thiết thực hơn là phải đảm bảo tính mạng của các cư dân trong làng. Hạ Long là vùng biển lặng, vịnh kín gió, nhưng lại hay xuất hiện xoáy lốc và bão lớn, rất có thể ngôi làng sẽ bị bão quật xuống mặt biển, không còn tồn tại sau một rủi ro thiên tai.

Tuy nhiên, sự chọn lọc tự nhiên chính là điều kiện để làng chài trải qua suốt chiều dài lịch sử của nền văn hóa Hạ Long mà vẫn tồn tại như một tế bào không thể tách rời của vùng vịnh Hạ Long. Trải qua từng mùa bão, Cửa Vạn, Vông Viêng, Ba Hang, những làng chài nổi trên vịnh vẫn bám trụ lênh đênh trên mặt sóng.

Cách đây chừng 2 thập kỷ, nhà bè nổi đầu tiên của một ngư dân mới xuất hiện trên vịnh Hạ Long. Trước đó, những ngư dân không mảnh đất cắm dùi ở đất liền sống lênh đênh trên thuyền. Tài sản duy nhất của họ là con thuyền và kế sinh nhai dựa vào biển khơi. Cộng đồng nghề biển này mỗi khi gặp gió lớn và thời tiết xấu trên biển thì thường tìm về các khu vực khuất gió, biển êm, sát các chân núi khom hình vòng cung để trú tránh.

Họ là chủ nhân của vùng biển này, vì thế, những vị trí êm thuận có thể tránh bão chính là do họ tìm thấy và lựa chọn. Nhìn vào địa thế hiện nay, các làng chài đều được bao bọc bốn phía là núi, tránh các luồng gió và không có bãi đá ngầm nông, tránh luồng hàng hải quốc tế và luồng tàu vào cảng hoặc đi ngang qua trên vịnh Hạ Long.

Sự chọn lọc tự nhiên này chẳng khác gì quy luật lập làng của người Việt cổ ở các vùng đồng bằng. Dần dà, ngư dân lấy những địa điểm trú tránh này làm làng, dựng bè để ở và thường để người già trẻ nhỏ ở lại đây trước mỗi chuyến đi biển. Khao khát được lên bờ, chấm dứt cuộc sống lênh đênh của cư dân chài tạm thời lắng xuống, nhường chỗ cho hạnh phúc giản dị là những mái ấm bồng bềnh trên sóng.

Hình ảnh làng chài trên vịnh không đơn thuần là một cảnh đẹp. Bởi đây đã được chọn là một trong những hạng mục văn hóa của Bảo tàng Sinh thái Hạ Long. Với mô hình những trung tâm văn hóa nổi, các làng chài đóng vai trò là các điểm tham quan sống động, khác với những mô hình bảo tàng tĩnh, trưng bày máy móc và khô cứng. Mặt khác, Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn cũng là nơi có thể lưu giữ hình ảnh đặc trưng của làng chài trên biển, thói quen lao động, nếp sống và văn hóa của ngư dân Hạ Long.

Các chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian còn có thể sưu tầm được ở đây những câu hát đối, ca dao vùng biển từ những ngư dân sống lâu năm trên vịnh. Họ tìm thấy dấu vết của văn minh giao thương hàng hóa, các kinh nghiệm dân gian khi đi biển, đánh bắt hải sản mà chỉ riêng dân chài lưới mới biết. Có thể nói rằng, thông thạo biển Đông Bắc suốt từ Bạch Long Vĩ, Bái Tử Long, Cô Tô, Hạ Long, không ai bằng ngư dân chuyên nghề biển ở đây.

Trên lộ trình để Hạ Long có thể được UNESCO công nhận lần thứ 3 về giá trị văn hóa đi từ việc gìn giữ những giá trị độc đáo ở làng biển, nơi cuộc sống ngư dân gắn với việc bảo tồn. Cách đây vài năm, các làng chài đã chính thức được quy hoạch thành các khu vực gọn gàng, ngăn nắp và mĩ quan. Các nhà bè đều được đánh số.

Trường học, nhà cộng đồng, nơi sinh hoạt chung, trưng bày văn hóa, tuyên truyền và tham gia bảo vệ di sản, giữ gìn môi trường sạch và an toàn được bổ sung cho làng biển. Những cái tên làng nổi Cửa Vạn, Ba Hang, Vông Viêng, Cống Tàu, Vạ Giá sẽ tồn tại lâu dài trong bản đồ du lịch thế giới.

media
media
media
media
media
media
media
media
Thụy Văn