Thứ 2, 17/06/2019, 03:38 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Kho báu dưới lòng đại dương

30/05/2019 - 13:47

Biên phòng - Năm 2013, Quảng Ngãi khai quật tàu cổ 700 năm tuổi ở Bình Châu. Con tàu này được lấp cát trở lại và “ngủ yên giấc”. 4 năm sau, tàu cổ niên đại thế kỷ XV tiếp tục được phát hiện tại Dung Quất, cách Bình Châu hơn 60km về phía Bắc và đang được khai quật. Giáo sư Mark Starnifoth thuộc Đại học Monash của Australia, chuyên gia hàng đầu về khảo cổ dưới nước từng nhận định, vùng biển này còn rất nhiều tàu cổ.

hkf8_9a
Con tàu cổ phát hiện tại vùng biển Bình Châu đã được lấp cát ngủ yên. Ảnh: Hà Anh

Câu nói của vị Giáo sư hàng đầu về khảo cổ học dưới nước càng gợi lên tâm lý tò mò, khám phá của các nhà nghiên cứu; còn đối với các ngư dân thì vùng biển Quảng Ngãi là một kho báu. Dưới lòng biển đó là những chiếc tàu chở theo vô số của cải vẫn đang ngủ quên sau mấy trăm năm. Có những ngư dân miệt mài suốt mấy năm trời, cứ đêm xuống thì dùng máy sục cát, lang thang khắp bờ biển, soi đèn với hy vọng bật nắp được cửa kho báu mà cả đời họ cất công kiếm tìm. Cứ mỗi đợt biển động, nhiều mảnh gốm vỡ bí ẩn từ ngoài biển trôi vào đã khiến các ngư dân càng tin rằng, họ đang sống gần những kho báu.

Năm 2017, trong khi tiến hành nạo vét và xây dựng cảng Hào Hưng đã phát lộ ra một kho cổ vật từ một con tàu đắm. Việc thi công cảng lập tức bị dừng lại để nhường chỗ cho việc khảo cổ. Đối với các nhà nghiên cứu, đây là câu chuyện hết sức vui mừng. Ông Dương Trung Quốc, đại biểu Quốc hội, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho biết, việc phát hiện này cho thấy mật độ tàu bè đi lại ở vùng duyên hải Việt Nam và đặc biệt là miền Trung. Đây là một tuyến đường giao thông đi từ Đông Thái Bình Dương sang Nam Thái Bình Dương. Điều này càng thể hiện rõ vị trí địa lý quan trọng của Việt Nam. 

Đơn vị thi công cảng liên tục “kêu”, nhưng phải chấp nhận thiệt hại, dừng thi công để phục vụ công tác nghiên cứu và khai quật theo Luật Di sản. Vì Việt Nam là quốc gia đã tham gia vào Công ước Di sản thế giới. Con tàu cổ dưới nước là di sản quý và khó có thể ước lượng được bằng tiền. Trong lịch sử của ngành khảo cổ học thế giới và Việt Nam, những “xung đột” phát sinh giữa việc bảo tồn và phát triển là điều không thể tránh khỏi. Ai Cập từng xây dựng đập Aswan, khiến ngôi đền Abu Simbel và Philae bị đe dọa. UNESCO đã vận động 50 quốc gia đóng góp 50 triệu đô-la Mỹ để di dời 2 ngôi đền này, trước khi đập tháo nước.

Đứng ở vị trí cao trên tháp cẩu nhìn xuống, khu vực con tàu cổ Dung Quất nằm trong một eo biển có chiều dài khoảng 12km, bắt đầu từ mũi Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi đến khu vực xã Tam Quang, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Rốn của eo biển này là con sông Trà Bồng mở ra cửa biển Sa Cần, nơi tàu thuyền có thể neo đậu tránh trú bão, hoặc tiếp thêm lương thực, nước ngọt, giao thương hàng hóa, sau chặng đường hải trình trên biển. Địa hình khu vực con tàu này bị chìm có nhiều điểm tương đồng với chiếc tàu cổ Bình Châu được phát hiện vào năm 2013. Đây là khu vực từng có tên gọi là Vũng Tàu, có eo biển rộng, rốn của eo biển là một con sông lớn thông qua khu vực cảng Sa Kỳ và hiện nay đã bị bồi lấp.

Để tiến hành khai quật con tàu cổ ở Dung Quất, các nhà khảo cổ đã khoanh vùng diện tích khai quật là 800m2. Việc khai quật sẽ gặp khó khăn, nếu mùa mưa bão đến sớm. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Liêm, Phó Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam cho biết: “Đến giờ này cũng chưa thể đánh giá hết được mức độ giá trị của những cổ vật bên dưới con tàu này. Nhưng quyết tâm lần này là không phải trục vớt, mà khai quật và đưa toàn bộ con tàu này lên cạn. Quy trình thực hiện được tiến hành theo đúng chuẩn của khảo cổ học quốc tế, đó là khảo sát, thăm dò, nắm quy mô, đánh giá khó khăn, thuận lợi như thế nào, định vị, đánh giá trữ lượng từng ô...”.  

Năm 2014, Hội thảo khoa học “Khảo cổ học dưới nước ở Việt Nam và Đông Nam Á, hợp tác để phát triển” được tổ chức tại Quảng Ngãi, thu hút 48 nhà khoa học từ nhiều nước đến dự. Các nhà khảo cổ đã chia sẻ cách thức quản lý và bảo tồn các tàu cổ để hạn chế hư hỏng; đồng thời, các nhà khảo cổ cũng lần giở lại lý lịch của nhiều con tàu cổ từng chìm ở dọc vùng biển miền Trung, từ Đà Nẵng trở vào.

Quảng Ngãi sẽ trở thành điểm tham quan các di sản tàu cổ, một doanh nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh đã đi theo hướng đó và đầu tư xây dựng một khu bảo tàng cổ vật dưới nước. Bảo tàng tư nhân này nằm ngay trong khuôn viên Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi và thực hiện theo mô hình xã hội hóa bảo tàng. Hàng ngàn cổ vật được chuyển về đây.

Những lần giới thiệu ra mắt đầu tiên, khách tham quan đã hoa mắt trước những chiếc đĩa men xanh, men ngọc, men nâu, bình tỳ bà nạm vàng, bình rót ngược quả đào. Bảo tàng còn trưng bày vài mảnh vỡ của những con tàu trăm năm ngủ yên dưới đáy biển.

Kho cổ vật này không phải đơn thuần chỉ để thỏa mãn thú chơi cổ vật, mà trong mỗi món cổ vật đều chứa đựng lịch sử dài hun hút phía sau, liên quan đến quá trình chinh phục biển cả, con đường hàng hải mà người Việt mở ra phía biển từ ngàn năm trước. Giáo sư Mark Staniforth đã đến vùng biển Quảng Ngãi và cho rằng: “Các cảng và thương cảng cũng có niên đại ít nhất 2.000 năm trước công nguyên. Nghiên cứu về những con tàu chìm này sẽ giúp tăng cường nhận thức về quá khứ, cung cấp tư liệu, chứng cứ khảo cổ học liên quan đến biển Việt Nam”.

Hà Anh

Bình luận