Thứ 6, 15/12/2017, 11:41 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Hội An và sự hồi phục thần kỳ sau lũ

05/12/2017 - 17:14

Biên phòng - Đầu tháng 11-2017, thành phố Hội An, Quảng Nam xuất hiện mưa lớn bất thường, lượng mưa trên 1.000mm. Nước lũ ngập toàn bộ các tuyến đường phố chính của Hội An nằm sát sông Hoài. Thêm nữa, mực nước sông Thu Bồn dâng cao lên mức báo động 3, dồn xuống nhấn chìm toàn bộ phố cổ Hội An và các phường, xóm dân cư xung quanh khu vực Cửa Đại, có chỗ ngập sâu 4m. Vậy mà chỉ trong 1 tuần sau lũ, Hội An hồi phục thần kỳ, đón các vị khách quý của sự kiện APEC và chỉ sau chưa đầy một tháng, mọi sinh hoạt của “Hoài Phố” trở lại bình thường.

2zcs_20a
Phố cổ Hội An hồi phục lại sau lũ. Ảnh: Thụy Văn

Phục vụ hoạt động của Tuần lễ Cấp cao APEC 2017, Hội An cấp bách tái tạo lại thành phố với tốc độ không tưởng. Chỉ trong vòng vài ngày, thậm chí nước chưa rút hết, các lực lượng tại chỗ và được tăng cường, trong đó có lực lượng BĐBP đóng quân tại địa phương đã tiến hành dọn dẹp các khu phố. Mưa rớt vẫn còn ở Quảng Nam. Các bức tường vàng đặc trưng của phố cổ vẫn nặng màu và xỉn thẫm vì ngâm nước, nhưng đường phố lập tức phong quang và trở lại hoạt động bình thường.

Vết tích của dòng nước cuốn theo bùn đỏ, rác và nước thải tấn công các công trình cổ bằng gỗ vẫn in dấu, nhưng gần như sinh hoạt của người dân không bị ngừng trệ. Mọi hoạt động của Hội An diễn ra theo đúng kế hoạch. Thậm chí, các vị khách tham dự APEC có mặt tại Hội An cũng đã trầm trồ thán phục sự hồi sinh sau thiên tai của thành phố di sản đặc biệt này.

Hội An là một “cơ thể sống”, ẩn chứa sự tái tạo tự thân, kinh nghiệm và tầng tầng lớp lớp những điều được coi là “kháng sinh tự nhiên” của một di sản. Sức sống mãnh liệt của phố Hội nằm ở sự bền gan với những rủi ro thiên tai. Không chỉ năm nay, thường lệ năm nào Hội An cũng có lũ dâng vì thành phố nằm sát sông Hoài, có chỗ thấp hơn mực nước sông. Bình thường mực nước cửa sông đã mấp mé vỉa hè phố Trần Hưng Đạo – một con phố chính của Hội An. Người dân sinh sống ở đây không lạ gì thiên tai và luôn có ý thức đề phòng thiệt hại và giảm thiểu tác động của bão lũ.

Từ tháng 10 đến tháng 11 hằng năm, đặc thù của khí hậu nhiệt đới gió mùa sẽ mưa lớn ở miền Trung và Hội An không nằm ngoài hoàn lưu này. Du khách tới Hội An khi thăm các công trình cổ thường được nhìn thấy và được thuyết minh về những dấu mức được ghi lại, khắc vào thớ gỗ để đánh dấu mực nước dâng hằng năm mà Hội An gặp phải. Trong đó, tháng 11-2017, đỉnh điểm, có ngôi nhà bị ngập qua mái, toàn bộ di sản nằm trong nước lũ, mang đến sự tiếc nuối và đau xót cho gia chủ cũng như toàn bộ những ai yêu mến các di sản cổ. Du khách nước ngoài thậm chí rất chú ý tới các dấu mức này. Họ cho rằng đây là bằng chứng cho thấy tính chất lịch sử, điều kiện địa lý, văn hóa và quá trình phát triển của vùng đất cũng như sự kiên cường của con người sống cùng di sản.

Sự đối diện và ứng xử với thiên tai của Hội An đã từng được nhiều nhà nghiên cứu bàn tới. Họ tổ chức các buổi hội thảo quy mô nhằm rút ra những bài học, kinh nghiệm để các thành phố di sản khác có thể học theo và tự nâng cao năng lực. Tuy nhiên, không một di sản nào có được bề dày những kinh nghiệm giống như một lớp khiên chắn như Hội An. Chiều hướng suy vong của một di sản là không thể tránh khỏi, nhưng cho đến nay, sức hồi phục sau mỗi đợt thiên tai thực sự là một “tài sản” lớn của Hội An.

Với một đô thị cửa biển, việc thường xuyên phải chống chọi với thiên tai thường trực trong suy nghĩ của người dân phố Hội. Thậm chí, với sự nhanh nhạy và kỹ năng kinh doanh du lịch nhạy bén, họ cũng đã nghĩ ra việc trình diễn điều đó với khách du lịch bốn phương và bản thân tự hào với sức sống và ý chí của chính mình.

Gặp cụ ông Võ Văn Bình, sở hữu một trong những ngôi nhà gỗ tại phố Hội, ông cho biết, mỗi năm vào tháng 11, ông thường được con cháu sơ tán tới nhà bà con ở nơi khác, hết tháng 11 lại trở về. Bởi khi lũ dâng cao, toàn bộ tài sản trong nhà cũng được sơ tán, những công việc ứng phó với lũ đã được chuẩn bị trước. Người già và trẻ em được đảm bảo an toàn, mức rủi ro thấp nhất có thể.

Ông Võ Văn Bình nói: “Việc của giời là mưa lũ triền miên hằng năm vậy thôi, riết cũng quen thuộc. Việc của người là thuận thiên, êm êm rồi lại phải sống tiếp thôi”. Câu nói giản dị của ông già mang tính cách đặc trưng người xứ Quảng phần nào nói đến sự lạc quan và kiên nhẫn hiếm có của người dân nơi đây. 

bxc3_20b
Hàng hóa làm thủ công là nét hấp dẫn du khách ở Hội An. Ảnh: Thụy Văn

Khi UNESCO cấp bằng chứng nhận di sản thế giới cho các di sản là động thái nhấn mạnh cho cộng đồng biết, các di sản đó đang đi vào hồi diệt vong. Việc giữ lại và bảo tồn lúc này phụ thuộc vào ý thức của mỗi quốc gia, dân tộc và cả cộng đồng.

Với những di sản đang sống - tức là những thành phố đang có dân cư, việc bảo tồn khó gấp nhiều lần những di sản được bảo vệ theo hình thức bảo tàng. Để các di sản không biến mất khỏi tầm tay của nhân loại, cần sức đề kháng của chính những di sản đó. Phần lớn chúng đang bị đe dọa bởi thiên tai, bởi sự khai thác quá mức của con người. Không có ở đâu, sự phát triển du lịch phải nương theo chiều hướng bất lợi của thời tiết như ở Hội An.

Điều cần nhất là mỗi khi mưa lũ, cần ngưng đọng lại mọi hành vi khai thác, kiềm chế nhịp độ du lịch để tái thiết thành phố là việc làm cần thiết. Tránh việc khách du lịch ào ạt thuê thuyền tam bản đi lại trong phố cổ, lúc có lũ lớn, va đập vào các căn nhà gỗ đang ngâm trong nước lũ. Đó là việc bạo hành di sản.

Hội An bị tàn phá không chỉ do thiên nhiên, mà còn do những nhu cầu quá vô tâm của khách du lịch. Có người còn leo lên các mái ngói phủ rêu mốc, vốn thường là một cảnh quan riêng có của Hội An khiến những công trình có thể bị hủy hoại thêm. Vì cuộc sống của người dân phố Hội trong lũ là cảnh tượng hiếm gặp, vì vậy khách du lịch không giấu nổi tò mò muốn khám phá. Trước thiên tai, di sản có thể hồi phục, nhưng với tác động xấu từ con người thì không sức sống nào của di sản có thể gánh đỡ được.

Thụy Văn