Thứ 3, 23/04/2019, 15:01 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Hát lăng cầu ngư

10/08/2012 - 8:51

Biên phòng - Ở làng biển Phú Yên quê tôi, trước đây mỗi lần tổ chức hát lăng cầu ngư, ngư dân thường cất rạp ngay trên bãi biển. Rạp hát rất dài và rộng, sườn rạp làm bằng tre, mái rạp phủ tàu dừa, sân khấu lót bằng những tấm ván tạm bợ. Vậy mà người xem đông nghìn nghịt. Lũ trẻ nhỏ chúng tôi luồn lách mãi mới lọt vào giữa để rồi khi nhìn mặt gã Cáp Tô Văn vểnh râu, mắt trợn ngược là bạt vía, quay mặt đi nơi khác.

 1888.gif
 Lễ "nghinh ông" hát lăng cầu ngư ở làng biển Đông Hòa, Phú Yên.
Có lẽ nhờ cái tính hiếu kỳ của trẻ con mà tôi sớm làm quen với loại hình hát bội. Song, tôi không tài nào nghe được hết từng lời hát, bởi thời ấy, bạn hát chỉ hát suôn bằng... mồm, thắp đèn măng sông, chứ không có thiết bị âm thanh, ánh sáng điện như bây giờ. Sau này lớn lên, tôi mới hiểu: Hát lăng trước hết là dân biển cần "lễ" cầu "Ông Nam Hải", mong sao biển lặng, cá nhiều. Sau đó là "hội" cho ngư dân mua vui, bõ những tháng ngày lênh đênh, nhọc nhằn trên biển cả.

Ngày nay, hát lăng ở các làng biển ở Phú Yên được duy trì hàng năm vào tháng năm âm lịch. Những đêm trăng sáng, con nước suông không có nhiều cá mực, ngư dân tự nguyện đóng tiền, rước về những gánh hát bội mà họ ưa thích. Ngay từ buổi chiều, các lão ngư đã áo mão xênh xang, trống kèn inh ỏi đi thẳng về lăng để "nghinh ông" trả nợ tâm linh cho những người quanh năm làm bạn cùng sóng to, gió lớn.

Đối với các vùng quê, lâu lâu các lão làng, hào cựu mới đề xướng hát bội "tế lễ tiền hiền", nguyện cầu cho dân chúng vạn sự bình an, mưa thuận, gió hòa, ăn nên làm ra. Trước khi hát, người có tuổi và uy tín nhất trong làng làm lễ ra mắt tiền hiền, gửi gắm bao điều tâm niệm. Đến đêm, trai gái, trẻ già háo hức kéo đến lẫm làng, sân đình thưởng thức hát bội. Nhiều cụ rành tuồng kể vanh vách: "Ê kìa! Cái gã Dương Phàm đắm say cừu địch Phàn Lê Huê để rồi chết thảm", hoặc: "Giận thay cái gã Quách Hòe làm thái giám không nên thân còn bày mưu ác "ly miêu oán chúa"...

Có những cụ bình luận đúng vanh vách từng vai diễn: "Thằng cha đóng vai Quan Công mặt đỏ, râu dài thật oai vệ, tiếng nói oang oang như chuông đồng, đúng là phong thái của đấng tôi trung", hoặc "Cái ả thủ vai Lưu Kim Đính sắc nước, hương trời, tiếng hát thanh tao thật hợp với thằng cha đóng vai Cao Quân Bảo...". Những gánh hát nho nhỏ mỗi lần đi hát phải chạy đôn, chạy đáo góp nhặt từng đào, kép làm đủ mọi thứ nghề, ở mọi nơi mới đủ vai cho những đêm diễn không thường xuyên. Vậy mà họ bước lên sân khấu bằng sự đồng điệu, nhuần nhuyễn đến không ngờ!

Đừng tưởng những khán giả quanh năm lam lũ ở đồng quê dễ dãi với tuồng tích, vai diễn. Đào, kép nào ấm ớ trong lời hát, điệu múa là bị khán giả có tuổi "chỉnh gáy" ngay sau đêm diễn. Một anh bạn dân văn nghệ nhân lúc trà dư tửu hậu đã thổ lộ với tôi: "Để đạt được cái danh hiệu "nghệ sĩ ưu tú" trong làng cải lương còn dễ hơn trong làng hát bội nhiều, vì hát bội thật nhọc nhằn, hao hơi, tốn sức trên từng vai diễn và huấn luyện nghệ thuật thật công phu".

Có thể bạn tôi nhận xét đúng chỉ một phần, với tôi, hát bội là một loại hình nghệ thuật cao cấp, lâu đời của dân tộc có đầy đủ hỉ-nộ-ái-ố, sẽ còn đọng lại mãi mãi trong lòng người nơi miền thôn dã.

Trần Quốc Cưỡng