Thứ 4, 11/12/2019, 03:30 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

"Hái" tiền tỷ nhờ "xoài Úc"

28/02/2017 - 15:34

Biên phòng - Khánh Hòa là một tỉnh nổi tiếng có nhiều người trồng các loại xoài. Trước đây, người dân trồng "xoài trời" năng suất thấp, giá trị không cao, đến mùa thu hoạch, mỗi ki-lô-gam chỉ bán được 2.000 đồng. Bây giờ, người dân chuyển đổi sang làm giống "xoài Úc" bán 1 trái xoài trị giá trên trăm nghìn đồng. Hộ nào sở hữu cỡ 1.000 cây xoài đã trở thành đại gia.

342t_15a
Ông  Seth Andrew Merton, Tổng Giám đốc (bên phải) và ông  Dương Tôn Đoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam. Ảnh: Hải Luận

Bài 1: "Cha đẻ" của giống xoài ngoại

"Trong ngày 9 và 10-1-2017, nhà tôi thu hoạch 30 tấn xoài, trị giá 2 tỉ đồng (giá 80.000 đồng/kg), dự tính sẽ bán liên tục đến tuần cận Tết là hết xoài nhưng ai ngờ giá xoài sụp xuống chỉ 40.000 đồng/kg. Tôi quyết định "treo" xoài trên cây chờ giá lên, nhưng giá lại tụt xuống 30.000 đồng/kg. Cận Tết quá rồi, tôi huy động 50 người thu hoạch trong 2 ngày, đạt 52 tấn, thuê 2 chiếc xe tải đông lạnh chở ra chợ Long Biên (Hà Nội) bán. Chu cha, ở Long Biên có rất nhiều xe xoài nhập từ Campuchia về, xoài các tỉnh miền Đông Nam bộ, xoài miền Tây, từ các cửa khẩu phía Bắc để ngược về Long Biên. Ế ẩm không ai mua nên ngày 29 Tết, tôi quyết định chạy 2 xe xoài lên cửa khẩu quốc tế Tân Thanh (Lạng Sơn) chờ đợi để "đánh" hàng sang Trung Quốc bán. Mãi đến ngày mồng 4 Tết, tôi mới bán được 1 xe, giá 40.000 đồng/kg. Sáng mồng 7 Tết, tôi cho 1 xe đi thẳng qua Trung Quốc bán luôn" - Ông Trang Măng, xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa, mở đầu câu chuyện hành trình quả "xoài Úc" rất gian nan.

Trồng cái thế giới cần

Ông Măng xếp hạng "đại gia" làm "xoài Úc" ở Khánh Hòa, mới dám bỏ ra gần 200 triệu đồng thuê xe đông lạnh chở xoài sang Trung Quốc bán, đúng như câu nói "mua gốc bán ngọn". Vì mấy năm trước, trồng xoài Úc mỗi năm ông có lãi trên 5 tỉ đồng. Nếu như giá cả  không bấp bênh cứ như năm ngoái, năm nay ông sẽ thu lãi trên 10 tỉ đồng. Nhờ chuyến đi xa này, ông Măng mới hiểu được thị trường rộng lớn của Trung Quốc. Số hộ kiếm được 200 triệu đồng đến 1 tỉ đồng từ trồng giống "xoài Úc" thì nhiều vô kể tại huyện Cam Lâm, Diên Khánh và TP Cam Ranh.

Tại sao gọi là "xoài Úc"? Suốt hành trình đi tìm hiểu viết loạt bài này, đi đến đâu người dân cũng ca ngợi "Ông xoài Úc". Tìm mãi cũng gặp được con trai và người cộng sự lâu năm với ông John Edward Morton, một người nông dân, doanh nhân người Australia. Chính ông John là "cha đẻ" giống "xoài Úc" ở Việt Nam. Ông Dương Tôn Đoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam nhớ lại: "Đầu năm 2001, khi ông John đến Việt Nam, Viện cây ăn quả miền Nam giới thiệu đến Khánh Hòa để tìm hiểu về vùng trồng xoài tập trung và nguồn hàng xoài xuất khẩu đi các nước. Vì tôi biết tiếng Anh, nên anh Hoành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cử ra sân bay đón ông John và làm phiên dịch cho các cuộc làm việc tại tỉnh Khánh Hòa". Ông John đến Cam Lâm vào đúng vụ xoài chín rộ, để xem cách thức trồng và thu hoạch xoài của người dân ở đây. Ông John ngạc nhiên thấy người dân ở đây trồng những giống xoài, cây rất cao, tán phủ rộng từ 100 - 200m2, cách hái xoài thì kéo từng trái trên ngọn cây rơi xuống đất nghe bịch, xoài bị bể hư hao rất lớn. Rồi kiểu khác, hai người ở phía dưới căng tấm áo ra, người ở trên hái xoài ném xuống. Nhìn cách thu hoạch, ông John lắc đầu sợ hãi và mua mấy trái xoài ăn thử. Người bán hỏi: "Ông thấy xoài Việt Nam ngon không?". Vì "ngoại giao" nên ông cũng gật, gật cái đầu đồng ý, không tỏ thái độ chê bai!

Sau chuyến đi thực tế đó, ông John kết luận: "Xoài Khánh Hòa không xuất khẩu ra thị trường quốc tế được". Nhưng ông Hoành động viên ông John đóng mấy thùng xoài Cam Ranh gửi sang thị trường các nước Đông Nam Á, chào hàng. Sau một thời gian, tôi nhận được "mấy cái chê" phản hồi: Nhìn xoài không sạch, nguồn gốc không rõ ràng, nước nhiều chảy ra cả tay, xơ nhiều, trái nhỏ… Tôi hỏi ông John: "Nếu xoài địa phương không xuất khẩu được thì làm sao?"

-  Phải thay đổi giống xoài mới - Ông John trả lời.

-  Giống mới đó ở đâu?

-  Đưa từ Australia sang Việt Nam.

Tôi từng làm trong ngành nông nghiệp, nghe nói nhập giống cây từ nước ngoài vào đã thấy khó khăn rồi. Tôi với ông John bắt đầu "gỡ" từng việc một. Những người lãnh đạo trong ngành nông nghiệp Khánh Hòa lúc đó cũng hỏi ông John: "Liệu giống xoài mới của Australia có ngon hơn xoài Cam Ranh hiện có?". Ông John trả lời: "Cảm nhận của bản thân ngon không quan trọng lắm. Điều quan trọng là thị trường có chấp nhận không?".  Mục tiêu làm việc của ông John là nhằm đến thị trường thế giới cần cái gì, thì làm đáp ứng cái đó.

 Tìm kiếm và bàn tính mãi, cuối cùng tỉnh Khánh Hòa đã cho ông John mượn đất tại Trại thực nghiệm cây trồng, vật nuôi Suối Dầu làm thử. Ông Mai Xuân Thương, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp công nghệ cao tỉnh Khánh Hòa, nhớ lại lúc ông cùng ông John bắt tay hợp tác đầu tiên: "Được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp phép nhập 10.000 chồi xoài từ Australia vào Việt Nam, theo thỏa thuận, ông John chịu 100% chi phí cuộc thử nghiệm. Thân cây ghép là của Trại thực nghiệm và cán bộ, nhân viên làm theo quy trình của ông John đưa ra. Tháng 6-2003, có được cây giống hoàn chỉnh đưa ra trồng thực nghiệm trên diện tích 10ha. Đến tháng 5-2006 thu hoạch vụ "trái mói" đầu tiên, đạt sản lượng 50kg/cây. Ông John mua lại số xoài đó để xuất khẩu thử. Đây là dấu mốc đầu tiên trái xoài của Việt Nam đi ra thị trường thế giới".

"Truyền" chuẩn quốc tế cho nông dân Việt Nam

Dù chỉ trồng 10ha "xoài Úc" thực nghiệm, nhưng ông John đề nghị mọi người phải làm theo chuẩn quốc tế mọi khâu. Ông Thương học hỏi được nhiều kinh nghiệm: "Ngay cả dân làm nông nghiệp "chính quy" như chúng tôi cũng phải học cách làm việc khoa học của ông John. Chẳng hạn, ông đã đưa công nghệ tưới nhỏ giọt của Israel đầu tiên tại Việt Nam, khoảng cách cây cách cây, hàng cách hàng đều thẳng tắp, đứng chỗ nào cũng nhìn cây thẳng như dây đàn. Lập sổ nhật ký trồng trọt, sử dụng loại nước gì tưới, phân bón nào, liều tượng bao nhiêu, kích cỡ tăng trưởng của cây… Khi thu hoạch, cắt trái đúng cự ly, không bị trầy xước, không bị ánh nắng rọi trực tiếp vào trái xoài. Ông Bùi Bá Bổng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đến thăm mô hình trồng "xoài Úc" của ông John hết lời khen ngợi và nói đây là mô hình đầu tiên tại Việt Nam".

Ông John Edward Morton, sinh năm 1946, là một nông dân, doanh nhân người Australia, "cha đẻ" giống "xoài Úc" tại Việt Nam. Ông bị bệnh ung thư và mất cuối năm 2015. Ông luôn động viên cộng sự của ông ở Việt Nam và người con trai Seth Andrew Morton, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam, phải quyết tâm theo đuổi để xây dựng thương hiệu "xoài Úc" ở Khánh Hòa, xuất khẩu ra thị trường thế giới theo chuỗi giá trị.

Trại thực nghiệm đã tự làm ra được giống xoài quốc tế, ông John mua lại và cung cấp miễn phí cho người dân trồng. Lúc đó, có nhiều người còn e ngại, sợ loại xoài to bự không biết bán cho ai. "Dù chưa có vùng nguồn nguyên liệu, nhưng ông John đã đầu tư khá nhiều tiền xây dựng nhà xưởng lớn đóng gói xoài xuất khẩu, kế bên là phòng hội thảo… Đây là Trung tâm chuyển giao công nghệ đầy đủ nhất, giống hệt như bên Australia, để cho nông dân có niềm tin" - Ông Dương Tôn Đoàn nói về những ngày đầu. Để làm ăn lâu dài mang tính bền vững với nông dân Khánh Hòa, ông John cử ông Đoàn sang Australia học kỹ thuật trồng xoài, quy trình thu hoạch, xuất khẩu ra thị trường quốc tế…, nghĩa là làm theo chuỗi. "Tôi đã quay phim đoàn học tập và làm việc tại nông trại nhà tôi ở Australia, đặc biệt các động tác về kỹ thuật. Khi anh về nước sẽ chiếu phim cho người nông dân xem dễ hiểu, dễ áp dụng theo tiêu chuẩn quốc tế" - Ông Seth Andrew Morton, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV EMU Việt Nam, con trai của ông John, thông tin thêm. Hằng năm, ông John có nhiều lần mời nông dân đến Trung tâm tập huấn kiến thức trồng xoài, nhu cầu thị trường tiêu thụ xoài thế giới. Ông thường xuyên xuống tận vườn xoài của nông dân để hướng dẫn tỉ mỉ từng gốc cây. Thân tình lắm, thân đến nỗi, nhiều người dân cúng giỗ đều mời ông John đến nhà nhâm nhi chén rượu quê. 

Những năm sau, bắt đầu có người dân mang xoài đến bán cho ông John. Ông Đoàn tâm sự: "Ở bên Australia, nông dân chở từng xe tải lớn xoài đến bán, còn dân mình chở từng sọt nhỏ không che đậy gì trên xe máy, rồi còn túm từng bịch trong bao nilon. Ông John cảm thấy không vui, tôi trấn an ông: "Dân ở đây là vậy đó, lúc đầu chở xe máy, sau đó lên ba gác, rồi ôtô…”. Đúng vậy, năm 2009, thu mua được 29 tấn xoài xuất sang Hồng Kông, Singapore, Malaysia… Năm 2010, tăng lên 200 tấn, mở ra thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Australia, Trung Đông…".   

Bài 2: Công nghệ chuyển đổi trên "ngọn cây"

Hải Luận