Thứ 5, 24/01/2019, 19:17 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Giữ gìn các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số

14/11/2016 - 19:18

Biên phòng - Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay, nguy cơ đồng hóa, mai một, thậm chí là mất bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Văn hóa, phong tục, tập quán là linh hồn của người DTTS. Đây cũng là đặc trưng quan trọng để xác định thành phần các dân tộc. Việc giữ gìn bản sắc văn hóa, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trở nên cấp bách và có ý nghĩa vô cùng to lớn, nhằm không ngừng nâng cao đời sống về mọi mặt của đồng bào các DTTS.

gxz3_11
 Lễ hội đua ngựa của dân tộc Mông Lào Cai. Ảnh: Lê Xuân Trình

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến chính sách dân tộc, trong đó xác định, chính sách về việc gìn giữ và phát huy phong tục tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của các dân tộc như là một chính sách quan trọng để nâng cao đời sống mọi mặt, giúp đồng bào các DTTS phát huy nội lực cùng phát triển đất nước.

Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định việc Nhà nước khuyến khích bảo tồn giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; bảo vệ, phát huy những thuần phong mỹ tục trong nếp sống của dân tộc, bài trừ những hủ tục có hại; khuyến khích việc duy trì, phục hồi và phát triển các nghề thủ công truyền thống; nghiên cứu và ứng dụng y, dược học cổ truyền, duy trì và phát huy giá trị văn hóa ẩm thực, giá trị về trang phục truyền thống dân tộc. Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ban, ngành cũng đã ban hành nhiều quy định để bảo tồn, phát triển văn hóa, tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS, tăng cường đầu tư cho bảo tồn và phát triển văn hóa các DTTS ở Việt Nam.

Nhờ có chính sách đúng đắn, văn hóa vùng đồng bào DTTS ở nước ta ngày càng phát triển phong phú, văn hóa truyền thống của đồng bào được tôn trọng, giữ gìn và phát huy. Đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc trong những năm qua được cải thiện rất rõ rệt, mức hưởng thụ văn hóa được nâng cao. Nhiều nét văn hóa độc đáo các DTTS được bảo tồn, phát triển, được công nhận là di sản văn hóa thế giới như: "Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên", "Thánh địa Mỹ Sơn", "Cao nguyên đá Đồng Văn"...

Những năm gần đây, nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc các DTTS được tổ chức. Năm 2011, Việt Nam đã tổ chức trình diễn trang phục 54 dân tộc Việt Nam và tổ chức thi Hoa hậu các dân tộc Việt Nam. Năm 2010, tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc các DTTS với trên 1.200 đại biểu DTTS tham gia. Nhiều công trình mang tầm cỡ quốc gia nhằm bảo tồn, phát triển văn hóa các DTTS đã được xây dựng, tiêu biểu như: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam ở Thủ đô Hà Nội. Hằng năm, tại đây đã diễn ra rất nhiều hoạt động văn hóa của 53 DTTS, thu hút hàng triệu lượt khách du lịch trong nước và quốc tế. Nhiều loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử được in ấn và phát hành bằng nhiều thứ tiếng dân tộc. Kênh phát thanh và truyền hình quốc gia đều có kênh chuyên biệt phát thanh bằng tiếng dân tộc phủ sóng toàn quốc (VOV4 - Đài Tiếng nói Việt Nam, VTV5 - Đài Truyền hình Việt Nam).

Theo số liệu thống kê mới nhất về Kết quả điều tra tình hình kinh tế - xã hội 53 DTTS của Tổng cục Thống kê và Ủy ban Dân tộc vừa mới được công bố (9-2016), số liệu tính đến ngày 1-7-2015: Tỷ lệ hộ DTTS nghe được Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Phát thanh tỉnh, huyện đạt 65,1%; tỷ lệ hộ DTTS xem được Đài Truyền hình Trung ương, tỉnh đạt 88,8%; số hộ và tỷ lệ hộ DTTS biết điệu múa truyền thống của dân tộc mình là 483.911, đạt 15,9%; số hộ và tỷ lệ hộ DTTS biết sử dụng nhạc cụ truyền thống 195.215, đạt 6,4 %; số hộ và tỷ lệ hộ DTTS có các thành viên của hộ biết hát bài hát truyền thống của dân tộc mình 493.201, đạt 16,2 %.

Tuy nhiên, việc gìn giữ và phát huy phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của các DTTS hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Điều đáng nói là, ở một số nơi, văn hóa truyền thống tốt đẹp của một số dân tộc đang bị mai một dần, đặc biệt, nguy cơ mất bản sắc văn hóa riêng và bị đồng hóa đang hiện hữu đối với một số DTTS rất ít người. Tình trạng pha tạp, biến thái trong các hoạt động văn hóa, lối sống ngày càng bộc lộ rõ nét, tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp.

Trong quá trình hội nhập quốc tế, sự tác động văn hóa các nước có ảnh hưởng nhất định đến giá trị văn hóa của một số DTTS. Sự du nhập lối sống thực dụng, cạnh tranh của nền kinh tế thị trường cũng có tác động không nhỏ đến thuần phong mỹ tục của văn hóa truyền thống tốt đẹp các DTTS ở nước ta. Bên cạnh đó, trong quá trình phát triển kinh tế, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh đến đầu tư tại vùng DTTS thường kéo theo lượng người Kinh nhất định với những nét văn hóa và lối sống khác biệt nên những người DTTS dễ bị đồng hóa, ảnh hưởng đến việc duy trì các phong tục, tập quán mang bản sắc dân tộc riêng của mình. Đáng chú ý, một số vùng DTTS có Dự án thủy điện như ở Sơn La, Lai Châu, Đắk Nông, Quảng Nam... đã tiến hành di dân với số lượng lớn đến nơi ở mới, điều này đồng nghĩa một số bản sắc văn hóa vật thể truyền thống lâu đời của một số DTTS bị mất, không còn không gian để thực hành văn hóa truyền thống.

Trong thời gian tới, để giữ gìn và phát huy bản sắc, phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp, tiếng nói, chữ viết của các dân tộc, cần có sự phối hợp, tham gia của nhiều bộ, ban, ngành có liên quan của cấp ủy, chính quyền các địa phương và của toàn xã hội, quán triệt và thực hiện chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về công tác dân tộc nói chung và chính sách về bảo tồn văn hóa, phong tục tập quán các DTTS nói riêng.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay, chúng ta cần chủ động trong công tác hợp tác quốc tế để phát triển kinh tế  - xã hội nhằm nâng cao đời sống mọi mặt của đồng bào các DTTS. Đồng thời, tiếp tục hợp tác với các quốc gia, các tổ chức NGO, các cơ quan của Liên hợp quốc, đặc biệt là với Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc - UNESCO trong việc gìn giữ và vinh danh các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của đồng bào các DTTS ở cấp độ toàn cầu.

Mặt khác, kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn mọi âm mưu, hoạt động lợi dụng vấn đề DTTS phá hoại đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, trong đó có các hoạt động tuyên truyền đạo trái pháp luật vào vùng DTTS của các nhóm tà đạo, "đạo lạ" như "Tin lành Đề ga"; "Tin lành đấng Christ"; "Tin lành Mông"; "Vàng Chứ"; "Thìn Hùng"; "San sư khể tọ"; "Giê sùa"; "Hà Mòn"; "Tín ngưỡng Dương Văn Mình"... Thực tế cho thấy, do ảnh hưởng và tác động của hoạt động tuyên truyền đạo trái pháp luật, nhiều nơi đồng bào các DTTS đã từ bỏ phong tục tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp tồn tại hàng trăm năm của dân tộc mình. Đây chính là nguy cơ làm mất đi tinh hoa, bản sắc văn hóa dân tộc, có tác động tiêu cực đến mọi mặt đời sống của đồng bào DTTS cần sớm được ngăn chặn, loại bỏ.

Lê Xuân Trình