Thứ 4, 22/11/2017, 04:07 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Giấc mơ hồng trên rẫy cà phê

18/04/2017 - 15:45

Biên phòng - Nằm ở phía Tây tỉnh Quảng Trị, huyện Hướng Hóa được ví như một "viên ngọc xanh" giữa đại ngàn. 48 năm trước, sau ngày quê hương hoàn toàn giải phóng, mảnh đất này vẫn còn chồng chất khó khăn, gian khổ. Vượt lên tất cả, người dân Hướng Hóa vẫn bền bỉ chung tay xây dựng một miền quê biên giới trù phú. Trên hành trình đi lên, những con người yêu lao động đã gắn bó với cây cà phê và nuôi lớn giấc mơ hồng.

u43m_11a
Người dân Hướng Hóa thu hoạch cà phê. Ảnh: Tây Long

Đổi phận nhờ cây cà phê

Đến bây giờ, người dân Hướng Hóa vẫn truyền tai nhau câu chuyện về sự xuất hiện của cây cà phê trên vùng đất quê hương mình. Hơn 100 năm trước, người Pháp thấy mảnh đất Khe Sanh có nhiều lợi thế để trồng cà phê, vì thế họ đã dựng một đồn điền cà phê giữa núi đồi trùng điệp. Nghe đâu, bà chủ của đồn điền ấy tên là Rome. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, đồn điền cà phê của bà Rome bị bỏ hoang, xuống cấp, rồi chỉ còn đọng lại trong những lời kể của người dân địa phương.

Thế nhưng, cây cà phê vẫn từng ngày vươn lên đón ánh trời. Những quả cà phê chín mọng, lịm ngọt thu hút lũ chồn rừng. Sau khi ăn vào dạ dạy, chồn thải ra nguyên vẹn phần nhân cà phê. Một số người nhặt những hạt nhân ngấm vị đất trời, thử rang xay, rồi uống. Ai cũng trầm trồ ngạc nhiên bởi hương vị nồng nàn, quyến rũ lạ kỳ. Thế là, cây cà phê bắt đầu xuất hiện trong vườn, trên nương rẫy của người dân bản địa.

Thực ra, thông tin về cây cà phê ở Khe Sanh, Hướng Hóa cách đây hơn 100 năm chỉ nằm ở những lời kể được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Trái lại, câu chuyện về những người dân cần cù sớm đổi đời từ cây cà phê là hoàn toàn có thật. Ông Nguyễn Ngọc Khả, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hướng Hóa cho biết, toàn huyện hiện có khoảng 5 nghìn héc ta trồng cà phê, chủ yếu là cà phê chè. Theo dòng hồi tưởng, ông Khả nhớ lại, khoảng năm 1994, Ban Nông nghiệp huyện đưa giống cây cà phê vào ươm trồng ở nông trường.

Trước đó, loại cây này đã mọc rải rác trên những mảnh vườn, nương rẫy ở Hướng Hóa nhưng chưa mang lại giá trị kinh tế cao. Thế nên, một số người dân vẫn còn hồ nghi về tiền đồ của cây cà phê. Sự ra đời của nông trường đã nhóm lên niềm hi vọng cho bà con vùng cao. Họ có cơ hội làm quen với giống cà phê đảm bảo chất lượng; học cách trồng trọt, chăm sóc, thu hái; biết làm thế nào để bảo vệ cây trước dịch bệnh… Nhiều gia đình tự tin nhân rộng diện tích cây cà phê trong vườn nhà, rồi đưa lên trồng ở nương rẫy.

Theo lời giới thiệu của ông Khả, chúng tôi tìm gặp ông Hồ Cài, Chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh. Trong căn nhà khang trang nằm ngay trung tâm xã Hướng Tân, ông Cài treo nhiều bức ảnh của các con đang nhận tấm bằng cử nhân trên tay. Ông khẳng định, nếu không gắn bó với cây cà phê, chắc vợ mình khó nuôi 6 con học đại học. Trên địa bàn xã, ông Cài là một trong những người Vân Kiều đầu tiên trồng, rồi thu mua, chế biến và làm giàu từ cây cà phê. Giờ đây, ông đang tri ân loại cây này bằng cách trở thành Chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh. Hằng ngày, ông thường lặn lội đến những rẫy cà phê, lúc hướng dẫn bà con cách ươm trồng, chăm sóc, thu hoạch, khi hỗ trợ người dân làm thủ tục vay vốn quay vòng; vận động sản xuất cà phê sạch…

Không chỉ mang lại niềm vui cho cư dân bản địa, cây cà phê còn làm cho cuộc sống của nhiều hộ dân ở miền xuôi lên Hướng Hóa xây dựng kinh tế mới trở nên sung túc hơn. Là một trong 3 nông dân của tỉnh được tôn vinh tại lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 6, anh Văn Viết Long (trú tại thôn Hướng Phú, xã Hướng Phùng) không thể giấu được sự xúc động khi nói về những ngày đầu khởi nghiệp gian khó. Năm 1998, anh Long lên xã Hướng Phùng xây dựng kinh tế mới. Bấy giờ, vừa đặt chân đến nơi, anh đã muốn quay về khi thấy một vùng đất trống, đồi núi trọc, thiếu thốn đủ bề. Điều níu bước chân anh chính là nhìn thấy cây cà phê sinh trưởng, phát triển tốt, hứa hẹn sẽ mang lại những mùa vàng. Từ trồng thử nghiệm, đến nay, gia đình anh Long có hơn 14 nghìn gốc cà phê. Loài cây này đã giúp anh đẩy lùi sự nghèo khó.

Nuôi lớn giấc mơ

Cách đây khoảng 10 năm, người dân huyện Hướng Hóa khấp khởi mừng khi hay tin sản phẩm cà phê của quê mình có cơ hội bước chân vào thị trường Mỹ. Thời điểm ấy, Mỹ là nước nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam lại đưa sang Mỹ chủ yếu là cà phê vối - chủng loại mà nhiều người dân nước bạn không ưa chuộng. Trong khi đó, ở Hướng Hóa, phần lớn diện tích bà con trồng là cà phê chè với hương vị thơm ngon và ít hàm lượng caffeine. Vì vậy, nếu theo tiêu chuẩn mà bạn đề ra, cà phê trồng ở Hướng Hóa hoàn toàn có cơ hội vươn tới đất Mỹ.

Nhận thấy tín hiệu đáng mừng ấy, chính quyền huyện Hướng Hóa đã quyết tâm vào cuộc, tạo dựng thương hiệu cà phê Khe Sanh. Các cán bộ tâm huyết về từng thôn, bản tuyên truyền, phân tích cho người dân hiểu rõ hệ lụy của việc hái quả xanh, trộn lẫn cành lá, mang đi ngâm nước cho tăng trọng lượng… Lãnh đạo huyện Hướng Hóa còn yêu cầu các doanh nghiệp, cơ sở thu mua, chế biến cà phê kiên quyết chỉ thu mua cà phê có tỉ lệ quả chín từ 95% trở lên, không chấp nhận cà phê bị ngâm nước, lên men, lẫn tạp chất. Cùng với đó, huyện cũng ra "tối hậu thư" chỉ đạo các đại lý đăng ký giấy phép, cam kết thu mua cà phê đảm bảo chất lượng. Khi xuất cà phê ra khỏi địa bàn, sản phẩm phải chứng minh được nguồn gốc. Với những hành động mạnh mẽ như thế, chỉ sau vài mùa, tin vui đã đến với người dân Hướng Hóa. Vụ cà phê năm 2012, trị giá xuất khẩu cà phê trên toàn huyện đạt 25 triệu USD.

yg86_11b
Nông dân học cách chế biến phân bón từ vỏ cà phê. Ảnh: Tây Long

Giờ đây, nhắc lại tháng ngày xây dựng và bảo vệ thương hiệu cà phê quê mình, ông Khả và các cán bộ tâm huyết đều xúc động. Điều khiến họ vui mừng nhất là ý thức của người dân đã nâng lên. Nhiều bà con tự nguyện liên kết với nhau thành lập nhóm hộ trồng cà phê sạch. Thành viên mỗi nhóm thống nhất trong nội bộ và cam kết với doanh nghiệp những điều khoản nghiêm ngặt. Nếu hộ nào đó trong nhóm vi phạm thì sẽ bị phê bình, xử phạt và yêu cầu khắc phục. Mô hình nhóm cà phê sạch đã ra đời, thu hút sự tham gia đông đảo của người dân. Quan hệ giữa người dân và công ty, doanh nghiệp ngày càng trở nên gắn bó khăng khít hơn. Nhiều công ty, doanh nghiệp đã sẵn sàng hỗ trợ người dân trong các nhóm chi phí vận chuyển, cho vay vốn và chấp nhận mua cà phê chất lượng với giá cao hơn so với thị trường.

Không chỉ Mỹ, hiện nay, sản phẩm cà phê đạt chuẩn của người dân Hướng Hóa đã vươn tới nhiều quốc gia thông qua các công ty, doanh nghiệp. Năm 2009, Công ty TNHH Đại Lộc được thành lập, đây là một trong những công ty đầu tiên xuất khẩu cà phê nhân ra thị trường thế giới. Hiện nay, sản phẩm của công ty có mặt ở thị trường nhiều nước như: Đức, Nhật, Mỹ, Anh… Mỗi năm, Công ty TNHH Đại Lộc xuất khẩu khoảng 3.000 tấn cà phê nhân, thu về khoảng 10 - 15 triệu USD/năm. Ít ai biết, như bao thanh niên khác ở huyện miền núi Hướng Hóa, anh Trần Quang Hải, Giám đốc Công ty TNHH Đại Lộc cũng lớn lên trên rẫy cà phê. Chính những vụ thu hoạch cà phê đẫm mồ hôi của bố mẹ đã cho anh tương lai tươi sáng như ngày hôm nay. Vì thế, anh Hải luôn quý trọng người nông dân một nắng hai sương gắn bó với loài cây này. Anh cũng là người tiên phong, chủ động liên kết với các nhóm hộ trồng cà phê ở Hướng Hóa, giúp họ có cuộc sống ấm no hơn.

Đến bây giờ, câu chuyện về những nông dân đổi đời từ cây cà phê như ông Hồ Cài, anh Văn Viết Long không còn xa lạ ở mảnh đất Hướng Hóa. Con em của các gia đình gắn bó với cây cà phê hôm nay đã lớn khôn, thành danh trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, một số bạn trẻ như anh Trần Quang Hải sớm trở thành người đưa thương hiệu cà phê quê hương vươn xa, mang no ấm về cho bà con. Những câu chuyện, tấm gương giữa đời thực ấy chính là nguồn cảm hứng mạnh mẽ, thúc giục các thế hệ con em Hướng Hóa tiếp tục nuôi lớn giấc mơ hồng.

Tây Long