Thứ 5, 19/09/2019, 20:11 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Dấu hiệu chiến tranh vùng Vịnh lần ba?

13/06/2017 - 10:40

Biên phòng - Sau chuyến công du của Tổng thống Mỹ Donald Trump được báo chí phương Tây ca ngợi là “thành công mỹ mãn” nhằm củng cố mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Đông cũng như đồng lòng chống kẻ thù chung Iran, thì nay tuyên bố Riyadh đã tan thành bong bóng khi mà Saudi Arabia, cường quốc mạnh nhất trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), cắt đứt quan hệ ngoại giao với Qatar, khởi đầu cho cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng ở vùng Vịnh.

rn91_a2
Bức tranh vẽ Quốc vương Sheikh Tamim Bin Hamad Al-Thani được trang trí trên một chiếc xe buýt trong một cuộc diễu hành ủng hộ ông tại thủ đô Doha, Qatar ngày 11-6-2017. Ảnh: Reuters

Điều gì đang diễn ra ở Qatar?

Căng thẳng giữa Qatar và Saudi Arabia - một cường quốc ở Trung Đông - đã bắt đầu “sôi sục” từ hơn hai tuần trước, khi Qatar tuyên bố hãng thông tấn quốc gia đã bị tin tặc tấn công, dẫn đến việc đăng tải thông tin sai lệch về việc Quốc vương Sheikh Tamim Bin Hamad Al-Thani coi Iran là “cường quốc Hồi giáo trong khu vực không thể bị phớt lờ”. Dù vậy, các hãng truyền thông nhà nước trong khu vực vẫn tiếp tục đăng tải các bình luận xung quanh vấn đề này.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) từ lâu đã rất tức giận trước sự hậu thuẫn của Qatar cho các phần tử Hồi giáo ở vùng Vịnh và Libya, trong khi Saudi Arabia và Ai Cập coi tổ chức “Anh em Hồi giáo” là mối đe dọa. Saudi Arabia cáo buộc Qatar hậu thuẫn “các nhóm khủng bố được Iran chống lưng” ở tỉnh Qatif của họ và ở nước láng giềng Bahrain cũng như ủng hộ các nhóm nổi dậy ở Yemen.

Hiện nay, 4 quốc gia trong GCC gồm Saudi Arabia, UAE, Bahrain và Ai Cập đã chấm dứt quan hệ ngoại giao với Qatar và tiến hành chiến dịch quyết liệt nhằm cáo buộc Qatar hậu thuẫn các nhóm khủng bố như Al-Qaeda và tổ chức “Nhà nước Hồi giáo” (IS), gây mất ổn định khu vực và phản bội các đồng minh. Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu cũng đã áp đặt lệnh phong tỏa kinh tế đối với Qatar, trong đó có việc đóng cửa biên giới trên bộ duy nhất nối Saudi Arabia với quốc gia giàu tài nguyên khí đốt này. Hai hãng hàng không lớn nhất vùng Vịnh là Etihad Airway và Emirates (cùng của Saudi Arabia) cũng dừng chặng bay đến Doha…

Đáp lại những cáo buộc trên, Doha cho rằng đây là điều bịa đặt vô căn cứ và những biện pháp trừng phạt Qatar sẽ gây ảnh hưởng “chưa từng có” đến quan hệ tốt đẹp giữa các quốc gia thuộc thế giới Arab ở vùng Vịnh. Bên cạnh đó, Qatar cũng có hành động đáp trả cuộc chiến tranh thông tin của UAE cùng với những âm mưu hậu trường nhằm đưa Saudi Arabia trở thành đồng minh thân cận của Mỹ ở Trung Đông. Mạng lưới truyền thông Al Jazeera phát phóng sự về việc UAE thực hiện các cuộc vận động hậu trường trong quan hệ với các nước láng giềng vùng Vịnh.

Theo Al Jazeera, nếu trước đây ban lãnh đạo UAE chỉ đóng vai trò “em út” của Riyadh, thì nay UAE đang cố gắng để trở thành liên minh chủ chốt của Mỹ và là “cánh tay phải” của Mỹ ở vùng Vịnh, thay Saudi Arabia. Bình luận về thông tin bị rò rỉ này, giới phân tích vùng Vịnh cho rằng việc này có thể dẫn đến giải tán GCC (gồm UAE, Qatar, Bahrain, Oman, Kuwait và Saudi Arabia).

Khởi đầu một cuộc chiến tranh mới?

Tạp chí Foreign Policy mới đây có bài viết nhận định việc cô lập Qatar về mặt ngoại giao có thể mào đầu cho một cuộc chiến tranh mới ở vùng Vịnh. Ông nêu rõ các nước Hồi giáo theo dòng Sunni từ lâu vẫn theo đuổi chính sách chống Iran - quốc gia Hồi giáo Shi’ite. Tình hình hiện nay ở Qatar giống như một cú đánh gián tiếp nhằm vào Iran.

Từ quan điểm trên, có thể nói thế giới đang ở ngưỡng của thời khắc lịch sử, và nó được so sánh với vụ tàn sát ở Sarajevo năm 1914, sự kiện được xem là cái cớ làm bùng nổ Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Tương tự, mục tiêu của Saudi Arabia và UAE là Qatar, nước từ lâu đã không cùng phe với các nước vùng Vịnh về vấn đề quan hệ với Iran. Sau khi các nước Arab vùng Vịnh cắt đứt quan hệ ngoại giao và bế quan tỏa cảng với Qatar, Iran đã đề nghị giúp đỡ và sẵn sàng cung cấp 3 cảng biển cho Qatar sử dụng. Có thể thấy thái độ của Riyadh và Abu Dabi như một sự xác nhận mối quan hệ “nguy hiểm” giữa Qatar và Iran.

Năng lượng - lý do của cuộc khủng hoảng vùng Vịnh

Lý do mà Saudi Arabia và các nước đồng minh đưa ra để giải thích việc cắt đứt quan hệ ngoại giao và cô lập Qatar là chính quyền nước này tài trợ khủng bố cũng như ủng hộ tổ chức “Anh em Hồi giáo” ở Ai Cập tìm cách lật đổ chính quyền một số nước vùng Vịnh. Nhưng thực chất câu chuyện này đã bắt đầu cách đây… 22 năm, khi chuyến tàu chở khí đốt hóa lỏng (LNG) đầu tiên của Qatar ra thế giới.

Hơn hai thập kỷ trước, mỏ khí đốt North Field bắt đầu đi vào hoạt động đã giúp nền kinh tế Qatar cất cánh, biến vương quốc sa mạc nhỏ bé này thành quốc gia giàu nhất thế giới với GDP đầu người lên tới 130.000 USD, nhưng ít ai biết Qatar là nhà xuất khẩu LNG đứng đầu thế giới. Tập trung vào LNG đã giúp Qatar tách biệt hoàn toàn với chính sách kinh tế của các nước khác trong GCC đứng đầu là Saudi Arabia. Nói cách khác, những chính sách chèn ép kẻ yếu trong khu vực của Saudi Arabia bằng công cụ OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ) hoàn toàn vô tác dụng với Qatar, khi mà nước này xuất khẩu dầu mỏ rất hạn chế nên không bị ảnh hưởng bởi việc cắt giảm hay cấp hạn ngạch xuất khẩu.

qsbf_a1
Dầu mỏ đã giúp Qatar trở thành một quốc gia thịnh vượng trong khu vực. Ảnh: Reuters

Để củng cố vị thế quốc tế, Qatar đã thực hiện chính sách ngoại giao khôn khéo khi hợp tác với mọi cường quốc trên thế giới. Qatar cho phép Mỹ đặt trụ sở Bộ chỉ huy tác chiến trung tâm (CENTCOM) - điều đó đảm bảo cho việc các nước lớn trong GCC không thể xâm lược nước này mà bỏ qua cái gật đầu của Mỹ. Hay với Nga, Qatar đẩy mạnh đầu tư tài chính vào khối doanh nghiệp Nga nhằm tìm kiếm sự hậu thuẫn (năm ngoái đã đầu tư 2,7 tỷ USD vào tập đoàn nhà nước Rosneft) và thậm chí cả Iran - kẻ thù không đội trời chung của Saudi Arabia.

Những năm gần đây, nhu cầu khí tự nhiên để sản xuất điện gia tăng ở các nước vùng Vịnh, nhưng giá thành nhập LNG khá cao cũng như sản xuất khí tự nhiên giá rẻ là điều không tưởng đã khiến các nước vùng Vịnh muốn gây sức ép với Qatar. Điều này càng khiến cho Qatar có tiếng nói hơn trong GCC, điều mà Saudi Arabia không hề muốn. Rõ ràng quân bài năng lượng đang là vũ khí mạnh nhất mà Qatar nắm trong tay.

Xếp lại bàn cờ chiến lược ở Trung Đông

Khủng hoảng ngoại giao giữa Qatar và các nước Arab trong khu vực cho thấy những rạn nứt không dễ hóa giải giữa các nước thuộc GCC. Không phải ngẫu nhiên mà Qatar xuất hiện trở lại trên sân khấu khu vực nhưng trong vai trò nhà tài trợ chính cho Al-Qaeda và IS. Sự việc này chỉ nảy sinh sau cuộc đàm phán giữa Saudi Arabia và Mỹ trong chuyến thăm của ông Trump và dưới sức ép của Ai Cập, từ lâu đã lên án Qatar ủng hộ nhóm “Anh em Hồi giáo”. Thật nực cười khi chỉ một năm trước, Qatar và Saudi Arabia vẫn tay trong tay cung cấp vũ khí cho IS ở Syria và đe dọa can thiệp vào cuộc nội chiến ở quốc gia Trung Đông này.

Giới phân tích cho rằng đây có thể là hệ quả của sự thay đổi chiến lược ở Trung Đông, xảy ra sau khi Nga và Iran tích cực tham gia cuộc chiến chống IS ở Syria. Chiến lược cũ đã đổ vỡ, kế hoạch của Washington, Ankara và Riyadh đi vào ngõ cụt, do đó bàn cờ cần phải được sắp xếp lại cho phù hợp với thực tế hiện nay, khi cần phải tính đến sự tham gia tích cực của Nga và Iran. Và Qatar đã được lôi ra làm con tốt thí?

Như Trung