Chủ nhật, 19/08/2018, 14:36 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Đã đến lúc “khai tử” Quyết định 102

15/05/2018 - 11:17

Biên phòng - Ngày 7-8-2009, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 102/2009/QĐ-TTg (gọi tắt là Quyết định 102) về việc hỗ trợ trực tiếp cho người dân thuộc hộ nghèo vùng khó khăn. Tuy nhiên, sau 8 năm thực hiện, chính sách đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa tập trung cao cho vùng nghèo, hộ nghèo và chưa tạo điều kiện phát huy vai trò chủ động của chính quyền địa phương.

5afa3f7f7a76dfbe23000491
Với mức hỗ trợ như hiện nay, người dân chỉ mua được một 1-2 gói hạt giống rau. Ảnh: Bích Nguyên

Định vốn quá thấp khó đầu tư cho sản xuất

Quyết định 102 hướng tới mục tiêu: Hỗ trợ đời sống của người dân, góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khó khăn; hỗ trợ người dân nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và từng bước tiếp cận với sản xuất hàng hóa, thông qua hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi có chất lượng cao. Đối tượng thuộc diện thụ hưởng chính sách sẽ được hỗ trợ bằng tiền mặt để chủ động mua sắm nguyên liệu, vật tư phục vụ sản xuất và đời sống phù hợp với thực tế của từng hộ hoặc hỗ trợ bằng hiện vật gồm giống cây trồng, giống vật nuôi; thuốc thú y và muối i-ốt.

Tổng ngân sách Nhà nước giao cho 57 tỉnh thực hiện chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân thuộc hộ nghèo vùng khó khăn từ năm 2010 đến 2017 là hơn 4.300 tỉ đồng. Thực tế, các địa phương đã hỗ trợ trực tiếp cho trên 40 triệu người với số vốn hơn 4.000 tỉ đồng. Trước tiên, cần khẳng định, Quyết định 102 thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với người dân nghèo ở vùng khó khăn. Chính sách này cùng với các chính sách khác của Nhà nước giải quyết những vấn đề khó khăn về đời sống, tạo điều kiện phát triển sản xuất, tạo thêm động lực cho hộ nghèo chủ động vươn lên thoát nghèo.

Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện Quyết định 102 đã bộc lộ nhiều hạn chế. Đó là định mức hỗ trợ quá thấp, không được điều chỉnh hằng năm trong khi giá cả các mặt hàng thiếu yếu vật tư đầu vào trong những năm qua tăng nhanh. Cụ thể, mức hỗ trợ chỉ 100.000 đồng/người/năm đối với hộ nghèo xã khu vực III vùng khó khăn và 80.000 đồng/người/năm đối với xã khu vực II, xã biên giới và bãi ngang, hải đảo, vùng khó khăn là quá ít, không thể đạt được mục tiêu chính sách đề ra.

Từ thực tế địa phương mình, ông Nguyễn Ngọc Tạo, nguyên Trưởng ban Dân tộc tỉnh Vĩnh Phúc nhấn mạnh: “Các khoản hỗ trợ quá ít như thế không đủ để đầu tư bất cứ một việc gì”. Thực tế, nhiều hộ dân thuộc diện thụ hưởng Quyết định 102, chỉ có thể dùng tiền hỗ trợ để mua sắm đồ dùng, lương thực, thực phẩm phục vụ nhu cầu sống trong một vài ngày chứ không đầu tư vào sản xuất.

Ngoài ra, danh mục quy định về mặt hàng hỗ trợ theo Quyết định 102 chưa đa dạng, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn ở nhiều địa phương. Công tác rà soát, lập danh sách đối tượng thụ hưởng chính sách hằng năm ở một số địa phương còn chậm nên việc cấp phát tiền và hiện vật chưa kịp thời, không đáp ứng đúng thời vụ sản xuất; chưa có cơ chế lồng ghép vốn với các chương trình, chính sách khác nên chưa thể tập trung nguồn vốn để đầu tư sản xuất theo nhóm cụm dân cư.

Cần thiết phải bãi bỏ Quyết định 102

Từ năm 2016, khi triển khai rà soát hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều, khiến cho một số địa phương lúng túng trong triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ trực tiếp. Việc xét hộ nghèo theo chuẩn nghèo mới khiến cho tỉ lệ hộ nghèo ở các địa phương đều tăng mạnh so với chuẩn nghèo cũ. Điều này cũng khiến cho nguồn vốn thực hiện Quyết định 102 cũng tăng lên, nhưng hiệu quả đầu tư vẫn hạn chế.

Hiện có 2 luồng ý kiến về Quyết định 102. Trong đó, một số tỉnh đề nghị hủy bỏ hoặc tích hợp quyết định này cho phù hợp với thực tế nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội địa phương; sử dụng nguồn kinh phí bố trí Quyết định 102 cho việc thực hiện các chính sách dân tộc khác. Một số tỉnh đề nghị tăng định mức, giao quyền chủ động quyết định mặt hàng hỗ trợ cho địa phương hoặc thay bằng chính sách khác như chính sách đầu tư xây dựng cơ bản cho vùng đặc biệt khó khăn, hỗ trợ vốn vay với lãi suất ưu đãi để phát triển sản xuất.

5afa4053455714a93f000572
Theo Quyết định 102, tiền hỗ trợ của 4 người trong một gia đình trong 1 năm chưa đủ để mua một con lợn giống. Ảnh: Bích Nguyên

Theo Ủy ban Dân tộc, trong 8 năm qua, những kết quả đạt được trong quá trình thực hiện Quyết định 102 có ý nghĩa sâu sắc, tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc và miền núi nói chung và vùng khó khăn nói riêng. Tuy nhiên, do những thay đổi về cơ chế chính sách, sự chuyển mình của nền kinh tế, các chính sách theo Quyết định 102 không còn phù hợp cần được điều chỉnh cho sát với tình hình thực tế hiện nay.

Thực tế, Quyết định 102 được thiết kế là hỗ trợ trực tiếp bằng hình thức cho không, nên chỉ thích hợp trong thời gian ngắn, hiệu quả lâu dài còn hạn chế và thiếu tính bền vững. Chính sách hỗ trợ thực hiện trong thời gian dài, định mức hỗ trợ không được điều chỉnh, còn quá thấp, chưa đủ mạnh để hỗ trợ phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo vùng khó khăn, chưa đạt mục tiêu chính sách đề ra.

Hơn nữa, hiện nay, bên cạnh chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo vùng  khó khăn, đã có các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất khác cho người nghèo vùng khó khăn làm cho hiệu quả và ý nghĩa của chính sách hỗ trợ trực tiếp theo Quyết định 102 càng không có ý nghĩa trên thực tế. Trong khi đó, chủ trương của Chính phủ hiện nay là rà soát, tích hợp, bãi bỏ chính sách giảm nghèo giai đoạn 2017-2020 nhằm giảm chính sách hỗ trợ cho không, tăng chính sách hỗ trợ có điều kiện gắn với đối tượng, địa bàn và thời hạn thụ hưởng. Qua đó, tăng cơ hội tiếp cận chính sách và khuyến  khích sự tích cực, chủ động tham gia của người nghèo, ưu tiên tăng nguồn lực đầu tư phát triển vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, huyện nghèo, xã nghèo, thôn, bản đặc biệt khó khăn.

Từ những phân tích trên cho thấy, việc bãi bỏ Quyết định 102 trong giai đoạn hiện nay là cần thiết để lồng ghép nguồn lực thực hiện các chương trình chính sách dân tộc khác, đặc biệt là các chương trình, chính sách đang thực hiện tại vùng đặc biệt khó khăn nhưng chưa được bố trí vốn.

Bích Nguyên