Thứ 3, 25/07/2017, 19:42 (GMT+7) Đường dây nóng : (04) 39364407(116) - 091.2011.882

Cuộc chiến tiếp diễn hậu Mosul

14/07/2017 - 21:35

Biên phòng - Với chiến thắng mang tính biểu tượng tại Mosul, Iraq, có thể nói cuộc chiến chống tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) đã có một bước ngoặt quan trọng. Tuy nhiên, cuộc chiến kéo dài suốt nhiều tháng nhằm giành lại thành phố lớn thứ hai ở Iraq đã kết thúc với một cái giá không hề rẻ, khi có tới hơn 1.000 binh sĩ Iraq thiệt mạng và nhiều người bị thương. Hơn thế nữa, những thách thức tại Mosul vẫn chưa chấm dứt.

e1gr0hl7zb-64384_78336973257437052_3
Người dân Iraq vẫn sống trong không khí chiến tranh dù quân đội đã giành thắng lợi hoàn toàn ở Mosul. Ảnh: AFP

Sự sụp đổ của IS tại Iraq

Ngày 12-7, các cuộc giao tranh giữa lực lượng quân đội Iraq và các phiến quân IS ẩn náu tại một số cứ điểm nhỏ lẻ cuối cùng của tổ chức này tại thành phố cổ Mosul vẫn tiếp tục diễn ra, chỉ hơn 36 giờ sau khi Thủ tướng Iraq Haider al-Abadi tuyên bố “thắng lợi hoàn toàn” trước IS tại thành phố này. Các trực thăng quân đội tiếp tục oanh kích thành phố và một số vụ nổ vẫn xảy ra dù không rõ liệu đó có phải là do IS đánh bom hay không. Một quan chức quân đội Iraq thừa nhận các tay súng IS vẫn đang lẩn trốn tại nhiều khu vực. Trung tướng quân đội Mỹ Stephen Townsend nhận định vẫn còn khoảng hàng trăm phiến quân IS đang ẩn náu tại Mosul, đồng thời dự báo một cuộc chiến cam go phía trước. 

Việc giải phóng Mosul đánh dấu thất bại lớn nhất của IS kể từ khi tổ chức này tuyên bố thành lập “Vương quốc Hồi giáo” (Caliphate) 3 năm trước. Thủ phủ của tỉnh Nineveh đã hoàn toàn được giải phóng từ tay các phiến quân IS sau 266 ngày giao tranh ác liệt, chấm dứt sự chiếm đóng gần 3 năm của IS. Mosul từng là “thủ đô trên thực tế” của IS. Tại đây vào năm 2014, thủ lĩnh IS Abu Bakr al-Baghdadi đã tuyên bố thành lập Caliphate, bao trùm các vùng lãnh thổ rộng lớn của Iraq và Syria. Do vậy, sự thất thủ của Mosul được xem là biểu trưng cho sự sụp đổ hoàn toàn của IS ở Iraq.

Chớ vội mừng 

Mặc dù thành phố phía Bắc Iraq, nơi thủ lĩnh IS al-Baghdadi xuất hiện một lần công khai duy nhất vào tháng 7-2014 và tuyên bố mình là “vua” của Caliphate, đã hoàn toàn thất thủ, song chưa thể coi việc chiếm lại “thủ phủ” của vương quốc Hồi giáo này là ngày tàn của IS. Cuộc chiến kết thúc đã để lại một Mosul bị tàn phá nghiêm trọng và các lực lượng an ninh đã kiệt sức. Để mất Mosul, IS đã mất một trung tâm đầu não và cũng là một trong những biểu tượng thánh chiến quan trọng.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng vẫn còn quá sớm để cho rằng cuộc chiến này đã kết thúc. Trên thực tế, chiến thắng đi cùng một cái giá không hề nhỏ: Mosul đã bị tàn phá nghiêm trọng, hàng nghìn người thương vong, trong khi hàng triệu người buộc phải rời bỏ nhà cửa. Các thách thức chồng chất đang chờ phía trước, không chỉ trong việc tái thiết Mosul mà còn cả làm thế nào để đối phó với sự hiện diện của IS ở khắp nơi. Nhà điều phối nhân đạo của LHQ tại Iraq tuyên bố cuộc chiến có thể đã chấm dứt, song khủng hoảng nhân đạo thì chưa.

Nhà phân tích Patrick Martin hiện đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh nhận định “không nên cho rằng việc giành lại Mosul đồng nghĩa với việc xóa sổ IS. Thực tế là tổ chức khủng bố này vẫn đang nắm giữ một vùng thành thị rộng lớn, nhất là ở Syria, và ngay tại Iraq, nếu các lực lượng an ninh không có những biện pháp để đảm bảo an ninh trước IS, chúng có thể sẽ lại trỗi dậy”. IS hiện vẫn đang kiểm soát các thị trấn phía Bắc Iraq như Tal Afar và Hawijah, cũng như phần phía Tây tỉnh Anbar.

Để giữ lại những tàn dư của Caliphate, tổ chức khủng bố này sẽ chuyển hướng sang việc tấn công khủng bố và nổi dậy, thay vì tìm cách đánh chiếm các vùng lãnh thổ. Đây là điều hoàn toàn có thể thấy trước, và Iraq nhiều khả năng sẽ tiếp tục chìm trong bất ổn trong những năm tới.

Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo rằng mối đe dọa IS chưa thể kết thúc trong một sớm một chiều. Việc mất phần lớn lãnh thổ ở Iraq và cả Syria khiến cho tuyến đường để các tay súng thánh chiến nước ngoài tới vương quốc tự xưng của IS bị thu hẹp lại, song nhóm này vẫn có khả năng chiêu mộ nhân lực, tích lũy vũ khí, gây quỹ thông qua các hoạt động tống tiền, đồng thời kích động những người đồng cảm với chúng tiến hành các cuộc tấn công ở nước ngoài.

Thất bại trên các chiến trường Trung Đông sẽ trở thành động lực để IS tiến hành các cuộc tấn công trả thù trên khắp thế giới. Giới phân tích chính trị cho rằng IS có một kế hoạch gọi là “Những con sói nằm vùng”, theo đó tận dụng những phần tử đã có mặt tại các nước phương Tây, chờ nhận lệnh tiến hành các vụ khủng bố khi thời cơ thích hợp. 

Trò chơi vương quyền

Sau khi đánh bại IS, Iraq sẽ bước vào giai đoạn tái thiết và hòa giải dân tộc. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất mà quốc gia này phải đối mặt chính là những mối quan hệ phức tạp giữa nhiều bộ tộc, nhiều cộng đồng dân cư và tôn giáo, nhiều phe phái với ảnh hưởng từ các thế lực bên ngoài. Theo ước tính, số tiền mà Iraq cần cho công cuộc tái thiết lên tới hơn 1 tỷ USD - một gánh nặng tài chính mà quốc gia này khó có thể tự gánh.

Những thành quả có được sau chiến thắng sẽ nhanh chóng mất đi và xung đột có thể sẽ sớm tái diễn nếu các biện pháp an ninh không được triển khai kịp thời. Nhà phân tích chính trị người Iraq Ibrahim al-Ameri nhấn mạnh Iraq cần sự phối hợp của quốc tế để chấm dứt cuộc chiến chống khủng bố, và ổn định, tái thiết các khu vực bị phá hủy sau các chiến dịch tấn công IS. Theo giới chuyên gia, Iraq cần một dự án Marshall và điều này là trách nhiệm của Mỹ và cộng đồng quốc tế.

Nhiều chuyên gia cũng lo ngại về tiến trình hòa giải hậu chiến, điều có thể còn khó khăn hơn nhiều so với các nỗ lực tái thiết kinh tế. Tình hình tại Mosul và nhiều khu vực khác ở Iraq rất phức tạp bởi những tranh giành quyền lực giữa nhiều phe phái và cộng đồng sắc tộc. Các phe phái ở Iraq sẽ tìm mọi cách để tái định hình bối cảnh chính trị theo hướng có lợi cho mình trong giai đoạn hậu IS. Thực tế là lực lượng giải phóng Mosul cấu thành từ nhiều phe phái, và họ đã nhiều lần mâu thuẫn do nền tảng và quan điểm sắc tộc cũng như tôn giáo khác biệt. Thù hận và mâu thuẫn có thể sẽ dẫn đến bạo loạn và đẩy một số thành phố lại rơi vào vũng lầy xung đột. Và cuộc cạnh tranh quyền lực giữa chính quyền trung ương, người Kurd, giữa các phe phái Sunni và Shi’ite sẽ càng nghiêm trọng hơn.

Có thể thấy, trong suốt những năm qua, cuộc chiến chống IS đã để lại cho đất nước Iraq những hậu quả nặng nề, không chỉ cản trở tiến trình hồi phục và bình ổn của Iraq mà còn có thể trở thành nguy cơ gây chia rẽ xã hội tại quốc gia Trung Đông này.

Như Trung