Thứ 7, 14/12/2019, 21:11 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Có nên phá bỏ cây cà phê để trồng ồ ạt cây hồ tiêu?

29/07/2015 - 8:51

Biên phòng - Những năm gần đây, phần lớn diện tích trồng cà phê ở Tây Nguyên đang bước vào thời kỳ "lão hóa" cho năng suất, chất lượng thấp, trong khi đó, giá hồ tiêu lại ngày một tăng cao và trở thành cây được nông dân lựa chọn để thay thế cây cà phê. Thực tế này lại một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về "cái vòng luẩn quẩn" trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

gfqt_4a-1.JPG
Nhiều hộ dân phá rẫy cà phê để lấy đất trồng hồ tiêu. Ảnh: Trí Tín.
 
Điệp khúc chặt - trồng

Đến thời điểm này, phần lớn diện tích trồng cà phê ở các tỉnh Tây Nguyên đã và đang bước vào thời kỳ "lão hóa" nên năng suất sản lượng quả đang có dấu hiệu giảm dần theo từng niên vụ, ngược lại, giá tiêu đang có xu hướng ngày một tăng (từ 150-200 ngàn đồng/kg). Đây chính là nguyên nhân khiến nông dân các tỉnh Tây Nguyên đang từng bước chặt bỏ cà phê và trồng hồ tiêu thay thế.

Ông Nguyễn Bá Khẩn, ở xã Tân Tiến, huyện Buôn Đôn (Đắk Lắk) cho biết, gia đình ông có 5 sào cà phê đã canh tác được 17 năm, đến nay hầu hết cây cà phê đã già cỗi nên sản lượng thu về chẳng được bao nhiêu. Hiện, cây hồ tiêu đang có giá nên ông đã chặt bỏ cây cà phê và trồng hồ tiêu.

Cùng chung "chí hướng" trồng cây hồ tiêu thay cà phê, ông Nguyễn Văn Hải, ở xã Ea Nhôn, Buôn Đôn cũng đang đưa trên 400 trụ tiêu vào trồng dày đặc trên 4 sào cà phê đã bị "lão hóa". Ông Hải cho biết, ông chưa phá cà phê vội vì để che bóng mát cho tiêu, chờ 1 năm sau, tiêu bén xanh, ông mới chặt bỏ hoàn toàn cà phê, ở đây người ta vẫn làm vậy. Khó khăn nhất của việc trồng tiêu là giá trụ hơi đắt, trước đây rừng còn nhiều nên dễ kiếm trụ, nhưng bây giờ phải mua lại khoảng trên 200 ngàn đồng/trụ.  

Tại huyện Cư Kuin (Đắk Lắk) cũng vậy, năm trước toàn huyện mới có khoảng trên 1.200ha trồng hồ tiêu, năm nay đã tăng lên tới gần 1.500ha, diện tích này tập trung chủ yếu ở các xã Ea Bhôk, Ea Ning, Ea Hu... Theo đánh giá của ngành Nông nghiệp Đắk Lắk, diện tích trồng hồ tiêu của tỉnh không dừng lại ở con số 5.700-5.800ha mà sẽ tăng gấp đôi so với quy hoạch, khoảng 10.000ha. Các vùng trồng hồ tiêu ngoài quy hoạch ở địa bàn Ea H'Leo, Krông Buk, Buôn Hồ, Krông Pak, Krông Năng... Hiện nay ở đây đã lên đến 300-400ha, sẽ là mối lo cho ngành Nông nghiệp.

Lâm Đồng là tỉnh đứng thứ 2 (sau Đắk Lắk) về diện tích cà phê với gần 145.000ha, chiếm khoảng 26% tổng diện tích và 28% sản lượng cà phê cả nước. Tuy nhiên, đến thời điểm này, mặc dù chưa có số liệu thống kê về diện tích cà phê bị chặt bỏ, nhưng diện tích trồng hồ tiêu đã tăng lên gần 1.000ha, trong đó, tập trung tại các huyện như: Đạ Huoai, Đạ Tẻh và Cát Tiên. Đáng chú ý là trong số này có một số diện tích không nhỏ từ việc chuyển đổi cây trồng, chủ yếu là việc phá vườn cây cà phê chuyển sang trồng hồ tiêu.

Hệ lụy khôn lường

Có hàng nghìn héc-ta hồ tiêu được trồng mới ở Tây Nguyên. Người dân không biết vùng đất, khí hậu nơi đây có phù hợp với cây hồ tiêu hay không, mà cứ ồ ạt trồng bất chấp lời cảnh báo của cơ quan chuyên môn, vì thế nhiều nơi hồ tiêu bị dịch bệnh chết hàng loạt. Bà Lê Thị Tám, xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột cho biết: Gia đình tôi có hơn 600 trụ tiêu mới trồng cuối năm 2013, đến nay không hiểu sao vườn tiêu có biểu hiện chững lại rồi vàng lá và chết rất nhanh. Hiện, tiêu nhà tôi đã chết trên 300 trụ và nhiều trụ khác đang tiếp tục vàng lá.

Theo phỏng đoán của bà Tám, nguyên nhân của tình trạng này là thời gian qua, tiêu bị ngập úng do mưa nhiều. Bà Tám cho biết thêm, trước đây, bà có 6 sào cà phê, nhưng bị già cỗi, sản lượng chẳng được bao nhiêu nên bà chuyển sang trồng tiêu. Cùng chung số phận với những vườn tiêu khác, vườn tiêu nhà anh Bùi Văn Nghĩa, ở xã Quảng Phú, Cư M'gar có hơn 300 trụ cũng đã chết trên 100 trụ với triệu chứng bệnh tương tự. Theo anh Nghĩa, từ khi phát hiện vườn tiêu nhiễm bệnh, gia đình đã tìm mua thuốc chữa trị nhưng vẫn không hiệu quả.

Việc ồ ạt chặt phá cây cà phê ở Tây Nguyên còn là mối đe dọa lớn đối với việc phát triển bền vững cây cà phê tại đây. Được biết, tỉnh Đắk Lắk đã và đang thực hiện đề án phát triển cây cà phê bền vững đến năm 2020, với tổng số vốn đầu tư 1.647 tỷ đồng. Một số chỉ tiêu cụ thể mà tỉnh đã đưa ra là: Duy trì diện tích ổn định 150.000ha, sản lượng bình quân 400.000 tấn/niên vụ... Tuy nhiên, việc thực hiện đề án này cũng không hề đơn giản, bởi 85% diện tích cà phê là do người dân tự trồng và quản lý, do vậy quy mô sản xuất là nhỏ lẻ, manh mún, nhất là việc chuyển đổi cây trồng tự phát như hiện nay.

Ngoài ra, tình trạng ồ ạt trồng hồ tiêu như hiện nay, còn dẫn đến hệ lụy khác là bà con đổ xô đi săn lùng trụ tiêu trong các cánh rừng, xâm hại tài nguyên rừng, phá rừng trái phép... Việc chạy theo cái lợi trước mắt mà không tính đến những hệ lụy về sau là phải đối diện với tình trạng "thừa cung-thiếu cầu", không làm chủ được thị trường, giá cả bấp bênh, từ đó khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng khốn đốn.

Câu chuyện về việc ồ ạt trồng sắn không theo quy hoạch của nông dân ở các tỉnh trên cả nước nói chung và khu vực Tây Nguyên nói riêng vừa mới xảy ra, đang để lại nhiều bài học cay đắng. Bài học đắt giá nhất xuất phát từ việc người nông dân tự phát mở rộng diện tích, không theo quy hoạch, ham chút lợi ích trước mắt, mà quên vấn đề chính là "đầu ra" ổn định và bền vững cho sản phẩm.
Trí Tín