Thứ 4, 18/09/2019, 08:39 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Chiến tranh Lạnh quay trở lại?

14/10/2016 - 9:12

Biên phòng - Sau khủng hoảng Ukraine, cuộc xung đột Syria một lần nữa phá vỡ quan hệ Nga - Mỹ, tái lập bầu không khí của thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Các nỗ lực ngoại giao nhằm xây dựng quan hệ hợp tác giữa hai nước tại Syria được coi là cơ may cuối cùng để chặn đứng đà xuống dốc của mối quan hệ giữa hai cựu thù hầu như đã thất bại khi hai bên tiếp tục đổ lỗi cho nhau về việc thỏa thuận ngừng bắn ở Syria bị đổ vỡ.

wipsuq4t5m-54158_8d94876f-a137-9f50-c784-a722315c21b1@yahoo.com_syriatruce
 Nga - Mỹ chấm dứt hợp tác sau khi thỏa thuận ngừng bắn ở Syria đổ vỡ. Ảnh: Sputnik

Bầu không khí “ô nhiễm”

Kể từ sau Chiến tranh Lạnh, mối quan hệ Nga - Mỹ chưa bao giờ xấu như hiện nay. Khó có thể hình dung chỉ vài năm sau khi Tổng thống Barack Obama bước chân vào Nhà Trắng và quyết định “cài đặt lại” quan hệ với Nga, coi đây là một trong những ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Mỹ, mối quan hệ giữa hai nước lại rơi vào tình trạng tồi tệ đến như vậy. Danh sách các bất đồng ngày càng dài, từ cuộc xung đột ở Ukraine, việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea,… liên minh quân sự NATO tăng cường hiện diện quân sự ở Đông Âu, triển khai lá chắn phòng thủ tên lửa sát biên giới với Nga,… cho đến các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga do khủng hoảng Ukraine. Và giờ đây mâu thuẫn giữa hai nước xoay quanh cuộc xung đột ở Syria.

Cách đây 3 năm, tháng 9-2013, khi chính quyền Damascus bị phương Tây tố cáo vượt qua “ranh giới đỏ” khi sử dụng vũ khí hóa học chống lại dân thường, Washington đã nhất trí với đề xuất của Nga phá hủy kho vũ khí hóa học của Syria. Thời điểm đó, tưởng chừng hợp tác giữa hai nước đã nằm trong tầm tay. Mỹ đã tìm thấy cánh cửa để thoát khỏi tình thế buộc họ phải can thiệp quân sự và nguy cơ sa lầy vào một cuộc chiến nữa ở Trung Đông. Với Nga, đây là cơ hội để thiết lập lại không gian ảnh hưởng của Liên Xô trước đây. Giữa hai nước dường như đã có một thỏa thuận ngầm: Mỹ ưu tiên tập trung cho Iraq, còn Nga chịu trách nhiệm quản lý cuộc khủng hoảng Syria.

Nhưng ở Syria, Mỹ và Nga luôn theo đuổi những mục tiêu trái ngược nhau. Các cuộc đàm phán Nga - Mỹ từ đầu cuộc chiến tổng lực do Nga tiến hành để hỗ trợ chính quyền của Tổng thống Syria Bashar al-Assad giành lại Aleppo (thành phố lớn thứ hai của Syria và được coi là thủ phủ của phe đối lập) đã bị chết yểu. Washington cuối cùng đã phải thừa nhận điều này bằng cách chính thức ngừng các cuộc đàm phán ngoại giao song phương. Giữa hai nước chỉ còn duy trì các trao đổi ở mức tối thiểu nhằm tránh để xảy ra các sự cố hoặc va chạm quân sự giữa các máy bay và lực lượng đặc nhiệm triển khai trên lãnh thổ Syria. Moskva đã trả đũa bằng cách ngừng thực hiện thỏa thuận về tái chế plutoni trích xuất từ các đầu đạn hạt nhân quân sự mà nước này và Mỹ thực hiện từ năm 2000 đến nay. Đồng thời, Nga củng cố hệ thống phòng thủ tên lửa đặt tại Tartus, căn cứ hải quân được Nga sử dụng ở Syria.

Từ đó đến nay, các cuộc cãi vã đổ lỗi cho nhau liên tục xuất hiện giữa Nga và Mỹ. Moskva lên án Washington “sẵn sàng thỏa thuận với quỷ dữ, nói cách khác là liên kết với những tên khủng bố mà ai cũng biết”. Còn Ngoại trưởng Mỹ John Kerry thì tố cáo Nga “theo đuổi một chiến thắng quân sự bằng cách dội bom xuống các bệnh viện và nhằm vào cả trẻ em”.

Quan hệ Mỹ - Nga sau bầu cử ở Mỹ

Nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ Barack Obama sắp kết thúc, đã quá muộn để có thể tái lập quan hệ song phương tại Syria trong tương lai gần. Tiến trình đàm phán về vấn đề Syria sau ngày bầu cử Mỹ 8-11 tới còn bỏ ngỏ và phụ thuộc nhiều vào kết quả bầu cử tại Mỹ. Hai ứng cử viên tổng thống Mỹ là ông Donald Trump và bà Hilary Clinton có quan điểm khá khác nhau về Syria và Trung Đông. Theo giới phân tích, hồ sơ quan hệ Nga - Mỹ sẽ là một trong những vấn đề gai góc nhất đối với tổng thống mới của nước Mỹ.

Quan hệ Mỹ - Nga được hình thành bởi lịch sử đối đầu giữa hai nước, đặc biệt là trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Khi Liên Xô bên bờ vực sụp đổ, các nhà đàm phán Mỹ cam kết sẽ không di chuyển quân đội hay đưa liên minh của họ đến gần biên giới Nga. Mặc dù vậy, Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã không tôn trọng cam kết này. Moskva cảm thấy “bị Mỹ phản bội”, và họ trở nên cảnh giác trước việc mở rộng NATO sát đến đường biên giới của Nga.

Theo đánh giá của các chuyên gia, tình thế hiện nay xét trên một góc độ nào đó còn đáng lo ngại hơn cả thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Giáo sư Bertrand Badie đến từ Học viện chính trị Pháp cho rằng trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, quan hệ Nga - Mỹ vẫn nằm trong khuôn khổ, mỗi khi có nguy cơ nổ ra “chiến tranh nóng”, hai bên có thể nhanh chóng dàn xếp kịp thời để hạ nhiệt bầu không khí căng thẳng, thù địch.

Một số nhà phân tích cho rằng chính sách của Mỹ hiện nay đối với Nga dường như gây hại hơn là mang lại lợi ích. Trong nhiều lĩnh vực, Nga có thể là một đối tác quan trọng trong việc đảm bảo lợi ích của Mỹ. Chẳng hạn, theo chuyên gia Barry Posen thuộc Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Nga và Mỹ có cùng lợi ích trong việc đối phó với chủ nghĩa khủng bố quốc tế và chương trình hạt nhân của Iran. Bằng cách cô lập Nga, Mỹ đã từ bỏ những khả năng hợp tác trong các vấn đề này.

Áp lực của Mỹ cũng đẩy Nga tìm kiếm các đối tác quốc tế khác. Hành động của Mỹ, như trừng phạt kinh tế chống Nga và tăng cường triển khai lá chắn tên lửa ở Đông Âu,… đã đẩy Moskva xích lại gần với Trung Quốc, quốc gia vốn không phải là các đồng minh tự nhiên của Nga. Nếu Mỹ tiếp cận mang tính hòa giải hơn với Moskva và thừa nhận các lợi ích sống còn của “gấu Nga”, cường quốc hạt nhân này có thể trở thành một đối tác của Mỹ chứ không phải là kẻ thù.

Liệu căng thẳng trong quan hệ Nga - Mỹ có “hạ nhiệt” hay không? Câu trả lời sẽ chỉ có sau ngày 8-11 tới. Và tất nhiên điều đó còn phụ thuộc nhiều vào việc chủ nhân mới của Nhà Trắng là ai và có thái độ thế nào về việc đối thoại với Moskva. Ngoài ra, các vấn đề đối nội và đối ngoại chi phối chương trình hành động của chính quyền mới ở Mỹ (như cải thiện quan hệ với Nga có phải là một ưu tiên hay không? Hồ sơ Syria tiếp tục là mối bận tâm hàng đầu?) cũng sẽ tác động không nhỏ đến bầu không khí quan hệ hai nước.

Như Trung