Thứ 5, 21/11/2019, 00:17 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882
“Giải phóng” phụ nữ dân tộc thiểu số:

Cần sự tiên phong của nam giới

12/10/2019 - 14:38

Biên phòng - Các nghiên cứu chuyên sâu chỉ ra rằng, vùng dân tộc thiểu số (DTTS) đang gặp phải những vấn đề giới nghiêm trọng hơn so với các vấn đề giới nói chung ở Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục và đào tạo, việc làm và thu nhập, chăm sóc sức khỏe và sức khỏe sinh sản. Nhiều phụ nữ bị bó buộc trong quan niệm “trọng nam khinh nữ”, trong những “đặc quyền” của nam giới theo truyền thống dẫn tới bị hạn chế các cơ hội phát triển.

ydg8_12a
Ngay cả khi đi chợ bán hàng, phụ nữ Mông vẫn tranh thủ se sợi lanh. Ảnh: Bích Nguyên

Hai vai hai gánh

Chia sẻ về vị thế của người phụ nữ trong gia đình và cộng đồng người Mông, chị Lò Thị Pá, ở xã Đa Thông, huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng cho biết: “Người vợ thường phải làm rất nhiều việc như nấu nướng, giặt giũ quần áo, làm nương hoặc đi làm thuê, thêu thùa quần áo bán lấy tiền nuôi gia đình. Trước đây, trẻ em gái thường ít được đi học, bởi người già quan niệm phụ nữ đi học sau này biết chữ, giúp ích cho nhà chồng chứ không phải cho nhà mình”. 

Cũng nói về vai trò của phụ nữ và sự phân biệt giới, chị Hồ Thị Năm, dân tộc Vân Kiều, ở thôn Khe Giữa, xã Ngân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình chia sẻ: “Bây giờ, mọi thứ đã bình đẳng hơn, cả con trai và con gái đều được đi học. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn phải làm việc nhiều hơn đàn ông. Phụ nữ không chỉ phải làm nương, làm rẫy như đàn ông, mà còn phải làm hết mọi việc nhà và chăm sóc con”. Cũng theo chị Năm, dù được đi học, nhưng tỉ lệ con gái đi học lên cao luôn thấp hơn con trai. 

Chị Triệu Thị Trang, người Dao Đỏ, Bí thư chi bộ thôn Lũng Rịch, xã Lương Thông, huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng giãi bày: “Phụ nữ thường phải làm việc rất vất vả, việc nặng thế nào phụ nữ cũng phải làm, trong khi người chồng thường xuyên ở nhà uống rượu. Người chồng chỉ giúp vợ những lúc có quá nhiều việc mà người vợ không thể làm hết được. Có nhiều gia đình, chồng không đi làm, không đi kiếm tiền, mọi việc đều do người vợ lo”.

Có nhiều phụ nữ DTTS có cơ hội học tập, được đào tạo nghề nhưng vẫn bị bó buộc bởi công việc nhà. Họ không được làm việc, nếu không có sự đồng ý của người chồng. Nhiều trường hợp, chỉ khi làm xong hết việc nhà mới được tham gia công việc xã hội như chị Điểu Thị Nơ, dân tộc M’Nông, ở xã Đắk Xuyên, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước. “Tôi phải lo hết mọi công việc trong nhà mới được làm việc chuyên môn của bản thân. Là cô đỡ thôn bản nhưng không phải lúc nào tôi cũng được chồng tạo điều kiện thuận lợi để làm việc. Ở chỗ tôi, đa số phụ nữ đều như vậy, nam giới vẫn được hưởng nhiều quyền hơn phụ nữ” - Chị Nơ tâm sự.

Chị Sùng Thị Xế, dân tộc Mông, ở xã Sa Dung, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên cũng vậy. Để được tham gia làm công việc mình yêu thích, chị phải xin phép, chồng đồng ý mới được đi làm. “Thời gian đầu, chồng tôi không đồng ý cho tôi đi làm cô đỡ thôn bản. Tôi phải thuyết phục nhiều lần, cố gắng làm xong mọi việc nhà, chồng tôi mới thuận tình”. 

Chia sẻ của những người phụ nữ này phần nào cho thấy, phụ nữ DTTS vẫn đang phải chịu nhiều thiệt thòi hơn so với nam giới và dễ bị tổn thương. Trong sự định kiến xã hội, khuôn phép lỗi thời, lạc hậu để lại, phụ nữ DTTS buộc phải “phụ thuộc” vào người chồng, mặc dù họ phải gánh vác công việc nhiều hơn. 

Nam giới cần chung tay để “không bỏ ai ở lại”

Khảo sát quốc gia về kinh tế-xã hội vùng DTTS năm 2015 chỉ rõ, trong cộng đồng người DTTS, phụ nữ và trẻ em gái thường là những đối tượng thiệt thòi hơn về khả năng tiếp cận các cơ hội, các nguồn lực, do các chuẩn mực xã hội áp đặt vị trí thấp kém hơn cho họ, giới hạn họ ở các hoạt động sinh con và sản xuất hộ gia đình. Sự đan xen của nhiều hình thức phân biệt đối xử trên cơ sở giới tính và dân tộc có ảnh hưởng phổ biến nhất. 

Bà Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khóa XIV cho hay, việc thực hiện bình đẳng giới trong vùng DTTS đã đạt kết quả đáng ghi nhận trong nhiều lĩnh vực giáo dục, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi phát triển kinh tế gia đình... Tuy nhiên, phụ nữ và trẻ em gái người DTTS vẫn thường chịu sự phân biệt đối xử kép, cả yếu tố về giới (chịu gánh nặng “kép” về công việc xã hội và chăm sóc gia đình) và yếu tố về DTTS. Số liệu điều tra năm 2015 cho thấy, có đến 40% phụ nữ DTTS mù chữ, hơn 80% các dân tộc khó đạt Mục tiêu thiên niên kỷ đến năm 2020 về tỉ lệ mù chữ của nữ DTTS.

ds6z_12b
Phụ nữ Hà Nhì phải đảm nhiệm cả những công việc nặng nhọc như đi lấy củi. Ảnh: Bích Nguyên

Phụ nữ và trẻ em gái DTTS không chỉ chịu thiệt thòi trong tiếp cận các điều kiện cơ bản của cuộc sống trên cơ sở những quan niệm lạc hậu mang tính định kiến giới, mà còn phải cam chịu bạo lực trên cơ sở giới. Theo nghiên cứu, có tới 58,6% phụ nữ DTTS từ 15-49 tuổi tin rằng chồng có quyền đánh vợ vì bất kỳ lý do nào trong 5 lý do: Ra ngoài mà không xin phép; bỏ bê con cái; cãi lại chồng; từ chối quan hệ tình dục với chồng; làm cháy thức ăn. 

Có thể thấy, để “giải phóng” phụ nữ DTTS, cần sự tham gia tích cực của nam giới, của chính những người chồng trong gia đình. Nam giới cần đi tiên phong trong việc xóa bỏ các định kiến xã hội, các quan niệm lạc hậu đối với phụ nữ bằng việc tham gia nhiều hơn vào công việc nhà cũng như nuôi dạy con cái nhiều hơn. Họ cũng cần tạo thuận lợi cho phụ nữ, người vợ tham gia công tác xã hội, tiếp cận với các cơ hội học tập, việc làm. 

Hệ thống chính sách pháp luật về bình đẳng giới cũng cần quan tâm đến yếu tố giới để phụ nữ có thể thực hiện được các quyền của mình. Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương cần quan tâm cân đối bố trí kinh phí để thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu của các chương trình, đề án... về thực hiện bình đẳng giới đã được phê duyệt. Đồng thời, xây dựng chính sách đặc thù, phù hợp với một số nhóm đối tượng phụ nữ yếu thế, giúp họ có cơ hội vươn lên trong cuộc sống như: Phụ nữ vùng miền núi khó khăn, vùng DTTS, phụ nữ khuyết tật, phụ nữ di cư... nhằm thúc đẩy bình đẳng giới giữa các vùng miền và vùng đồng bào DTTS ngày càng thực chất hơn, góp phần giảm khoảng cách về giới giữa các vùng miền, giữa các DTTS.

 An Nhiên