Lực lượng “phản ứng nhanh” trên biển

Thời gian qua, nhiều ngư dân làm nghề câu cá ngừ đại dương huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định đã tập hợp nhau thành những tổ, đội tương trợ sản xuất dài ngày giữa biển Đông, ngư dân hay gọi là “tập đoàn”. Nhờ vậy, hầu như tàu nào cũng “thắng đậm” sau mỗi chuyến đi biển và điều quan trọng hơn là tinh thần đoàn kết, cứu giúp nhau lúc gặp sự cố giữa mênh mông trùng khơi.

Cảng cá Tam Quan, huyện Hoàn Nhơn vào chính vụ khai thác cá ngừ đại dương rất nhộn nhịp. Phía dưới sông, tàu cá chen nhau cập bờ để đưa lên bến những con cá to tướng. Trên cảng, công nhân hối hả sơ chế cá ngừ, xếp vào xe đông lạnh. “Ăn tết xong, “tập đoàn” chúng tôi có 15 chiếc tàu đồng loạt ra khơi, hôm qua 5 tàu vào bờ muộn, nhưng chiếc nào cũng trúng từ 400-500 triệu đồng. Ngày hôm nay, tàu tôi phải bơm 8.000 lít dầu và xuống hầm khoảng 1.000 cây đá, sáng mai sẽ đi biển tiếp. Lúc nãy, tôi gọi đàm (Icom) ra mấy tàu đang hoạt động ngoài biển, họ cũng đang trúng cá dữ lắm. Mấy thuyền trưởng cứ giục đi ra nhanh, kẻo mất luồng cá” - thuyền trưởng tàu cá BĐ 95190TS Mai Xuân Thu, xã Tam Quan Bắc, mở đầu câu chuyện rất thú vị.

Gọi nhau bao vây đàn cá

Cẩu cá ngừ từ tàu lên cảng Tam Quan, Hoài Nhơn.   Ảnh: Hải Luận

Giữa biển khơi mênh mông, mỗi chiếc tàu đánh cá với giàn lưỡi câu dài 30km thả xuống nước, giống như hạt cát ở giữa sa mạc. Trong khi đó, cá ngừ đại dương khôn ngoan, luôn di chuyển theo dòng hải lưu, từ biển nước này sang biển nước khác, đi theo từng đàn dưới độ sâu 1.000-3.000m. Vậy phải tìm cá ở đâu, tìm như thế nào? “Cái khó nhất là phát hiện ra vị trí và hướng đàn cá ngừ đang di chuyển hoặc đi tìm mồi. Trước đây, giữa biển khơi, mạnh ai nấy đi, mạnh ai nấy làm, nên dễ bị thất bại. Kiểu làm ăn đơn thương độc mã như vậy rất dễ bị thua lỗ, có nguy cơ bán tàu để trả nợ ngân hàng. Lúc gặp sự cố, không biết kêu ai đến cứu giúp” - ông Thu chia sẻ.

Vì lẽ đó, nhiều tổ tàu đánh cá đoàn kết xa bờ đã hình thành. Ông La Phải, thôn Thiện Chánh 1, xã Tam Quan Bắc là một ngư dân cự phách đã đứng ra vận động và tổ chức thành “tập đoàn” đánh cá gồm 15 tàu, do ông Phải làm “tổng chỉ huy”. “Chúng tôi qui định rõ ràng, tàu nào có cá mắc câu nhiều, trong 4-5 ngày liên tục, coi như đã trúng luồng cá, phải lên đàm kêu gọi các tàu của “tập đoàn” đến cùng bao vây đánh bắt. Nếu tàu nào không may bị sự cố về máy móc, tàu bạn ở gần nhất đến hỗ trợ trước. Một tàu cứu không nổi, thì kêu thêm 2-3 tàu đến kéo về bờ bằng được” - ông La Phải nêu những tiêu chí hoạt động rất thiết thực. Mỗi chuyến đi biển về, các tàu phải đóng quỹ 2 triệu đồng, số tiền này được sử dụng để trợ giúp tàu nào bị gặp nạn, mất lưới chài. Ông Phải cho biết: Năm 2010, quỹ của “tập đoàn” lên đến 100 triệu đồng. Hầu như “tập đoàn” của ông Phải làm ăn luôn có lãi lớn. Ông Huỳnh Vương, thuyền trưởng tàu BĐ 93226TS kể: “Đầu tháng 3 - 2011, tàu của ông Bương trúng cá 4 ngày liên tục, lên đàm gọi tui đến. Tàu của tui cách luồng cá 300 hải lý, phải chạy ngược sóng 2 ngày, 2 đêm mới đến. 7 chiếc tàu của “tập đoàn” cùng xúm nhau lại vây đàn cá. Kết quả, tàu ông Bương trúng nhiều nhất 500 triệu đồng, tàu tui bán được 400 triệu đồng. Chiếc “đói” nhất cũng trúng 300 triệu đồng”.

Lệnh cứu người của ông “tổng chỉ huy”

Thuyền trưởng Huỳnh Vương, xã Tam Quan Bắc, Hoài Nhơn sôi nổi kể chuyện đánh bắt cá trên biển.

Thuyền trưởng La Phải đã từng trải qua mấy lần hút chết, nên ông hiểu “đời biển” hơn ai hết, ranh giới giữa cái chết và cái sống giữa biển khơi rất mong manh, có vô vàn thứ bất trắc, nguy hiểm. “Trong một cơn bão năm 1995, tàu tui bị đánh dạt vào bãi Cát Vàng, đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Sóng biển đã đánh tan nát 10 chiếc tàu của tỉnh Quảng Ngãi, nhiều người bị chết. Tui hô to: “Nếu muốn sống phải nghe lệnh của tui”. Tui lấy lưới, dây bó lại thành một cục to, cột chặt rồi thả xuống đầu mũi tàu, sau đó lấy thêm một phi dầu, mở nắp cho dầu chảy ra từ từ. Sóng biển ập đến, gặp lưới cản lại, gặp dầu trơn nổi trên mặt nước, sẽ giảm sức phá. Nhờ đó, tui đã cầm cự được 1 ngày và 1 đêm. Cơn bão đi qua, tui  quay mũi tàu trở về bờ an toàn” - ông Phải kể lại lần xử lý “như thần”.

Hiện nay, ông Phải đang “tổng chỉ huy” 15 chiếc tàu đánh cá ngoài biển Đông qua sóng vô tuyến điện. Mỗi phương án xử lý được ông rút ra từ mồ hôi, nước mắt và cả máu của mình sau mấy chục năm ngang dọc các ngư trường. Lúc có bão to, gió lớn, Đài Truyền hình VN, Đài Tiếng nói VN báo bão, ông Phải cập nhật thật kỹ hướng đi và sức mạnh của bão rồi thông báo cho từng tàu và yêu cầu tàu phải trực canh Icom liên tục. “Tui xác định chính xác vị trí tọa độ tàu đang hoạt động, vị trí tâm bão và khả năng hướng bão sẽ đi tới, sau đó lệnh cho từng tàu hướng di chuyển để tránh bão an toàn” - ông Phải chia sẻ kinh nghiệm trong chỉ huy tránh bão.

Năm ngoái, tàu ông Nguyễn Văn An (ngoài “tập đoàn”) bị mắc cạn ở quần đảo Trường Sa, 4 chiếc tàu của “tập đoàn” ông Phải xúm đến lai kéo nhưng chiếc tàu ông An vẫn không ra được. “Nghe anh em kể lại qua Icom, tui hướng dẫn anh em cách làm: Chờ nước xuống kiết nhất, lấy phi đựng nước ngọt, buộc dây ôm kè hai bên chiếc tàu. Thủy triều lên cao, phi sẽ đẩy tàu nổi lên khỏi rạn đá san hô, dùng tàu khác kéo nó ra ngọt xớt” - lão ngư Phải chứng tỏ mình là người giàu kinh nghiệm về biển cả.

Thành lập đoàn tàu đánh cá “chính quy”

Mô hình tổ tàu thuyền tự quản và bến bãi an toàn ở Bình Định đã được nhân rộng khắp các huyện, thành phố. Đại tá Trương Minh Cường, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy BĐBP Bình Định, nhận xét: “Chính những hoạt động tương trợ lẫn nhau giữa các tàu đánh cá trên biển đã đạt được nhiều mục tiêu quan trọng: bà con tự giúp đỡ nhau trong sản xuất cũng như lúc gặp sự cố trên biển; những đội tàu đánh cá xa bờ đã cung cấp cho BĐBP nhiều thông tin có giá trị về an ninh trật tự trên biển, tàu nước ngoài xâm phạm vào vùng biển, đảo của ta...”.

Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định xây dựng các đoàn tàu đánh cá ở các ngư trường trọng điểm. Theo đó, tỉnh Bình Định đang thành lập đoàn tàu đánh cá được tổ chức chặt chẽ, từ triển khai đánh bắt cá trên biển, tiêu thụ sản phẩm, đến việc góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng... Đại tá Trương Minh Cường cho biết: “Dựa trên kinh nghiệm các đội tàu đánh cá của ngư dân đang làm, UBND tỉnh đã giao cho BĐBP phối hợp với các cơ quan chức năng trong tỉnh vận động, giải thích cho ngư dân có tàu đánh cá công suất máy từ 90 CV trở lên tham gia đoàn tàu đánh cá gồm 30 chiếc. Đây chính là lực lượng “phản ứng nhanh” và hùng hậu nhất, thường trực ở trên biển”.

Mô hình đoàn tàu đánh cá này nhằm qui tụ những ngư dân giỏi đánh bắt, dày dặn kinh nghiệm, am hiểu sâu từng mùa vụ khai thác... trở thành những hạt nhân tiêu biểu giữa biển Đông. Họ vừa sản xuất, vừa có trách nhiệm bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh vùng biển, đảo của Tổ quốc. Theo Đại tá Cường, các đồn Biên phòng sẽ giúp đỡ các tàu đánh cá về thông tin giữa các tàu cá với nhau, giữa nhóm này với nhóm khác. Cách xử lý những tình huống bất ngờ xảy ra và phương pháp đấu tranh với những tàu nước ngoài vi phạm chủ quyền vùng biển, đảo của Việt Nam.

Hải Luận