Liệt sĩ Nguyễn Kim Vang, SN 1944, tại thôn Kỳ Thọ Bắc, xã Hành Đức, huyện Nghĩa Hành (Quảng Ngãi). Ông Nguyễn Kim Ba - người anh cả của ông, năm nay 75 tuổi, giọng vẫn hào sảng kể lại truyền thống gia đình: Tất cả 7 anh em đều trưởng thành, có người từng ra nước ngoài học tập từ năm 1950. Em út là Nguyễn Hòa Bình, hiện là Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Tháng 10-1954, khi tiếng súng giữa 2 miền tạm ngưng theo Hiệp định đình chiến, ông Ba được tổ chức phân công từ Phú Yên ra Quảng Ngãi để xây dựng lực lượng. Xa nhà lâu ngày, bước chân ông tất tả thăm em giữa cánh đồng xanh rì. Cha và anh trai đã ra Bắc từ năm 1950, Vang phải sớm tần tảo giúp mẹ ruộng nương, chân tay lấm láp bùn đất.
 |
Chân dung đồng chí Nguyễn Kim Vang. Ảnh: T.L |
Sư đoàn 305 được ông Ba xây dựng và ra mắt tại sân bay Quảng Ngãi. Những người lính với trang bị thô sơ, trong lồng ngực ai cũng căng tràn sự nhiệt huyết khi hát vang bài ca kháng chiến trước giờ lên đường. Công việc xong xuôi, ông quay sang người em: “Chú còn nhỏ, chưa đi bộ đội được đâu. Chú theo anh ra Bắc học hành, sau này quay trở về phục vụ đồng bào miền Nam”.
Trường học sinh miền Nam ở miền Bắc - bước vào ngôi trường này, chàng thanh niên trẻ Kim Vang bắt đầu trưởng thành qua phong trào Đoàn. “Kim Vang, Bí thư đoàn thanh niên” - Ông Lê Văn Trọng và nhiều đồng đội của anh giờ vẫn nhắc đến biệt danh của người thủ lĩnh Đoàn năng nổ. “Anh Vang đã trở thành một biểu tượng về sự phấn đấu vươn lên cho học sinh toàn trường. Với thành tích đó, Kim Vang đã được kết nạp Đảng từ lúc còn là học sinh” - Ông Trọng kể lại.
Ngày 22-1-1962, Bác Hồ về thăm Hải Phòng, Bí thư đoàn thanh niên Nguyễn Kim Vang được Ban Giám hiệu nhà trường cử đứng đầu đoàn học sinh để đón Bác và báo cáo thành tích học tập. Đi cùng Bác có anh hùng không quân vũ trụ Liên Xô - Giéc-man Ti-tốp. Bác đã đến ôm hôn Kim Vang và ân cần hỏi: “Các cháu ăn có no không? Kết quả học tập của các cháu như thế nào?” - Bí thư đoàn thanh niên Nguyễn Kim Vang báo cáo với Bác: “Dạ thưa Bác! Tất cả học sinh chúng cháu đều quyết tâm học tập thật giỏi để sau này trở về chiến đấu trả thù cho đồng bào miền Nam!”.
“Học để vào miền Nam chiến đấu” - Thời đó, tất cả học sinh miền Nam đều sục sôi ý chí khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Năm 1963, Bộ Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng) thông báo về trường với nội dung sẽ tuyển chọn 100 con em học sinh miền Nam về đào tạo. Thời đó, ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa, Công an nhân dân vũ trang dưới sự lãnh đạo của Tư lệnh, Chính ủy Phạm Kiệt đã trở thành lực lượng rất nổi tiếng. Vậy là Kim Vang đăng ký ngay. Ngày 25-6-1963, anh khoác lên vai màu áo lính, quân hàm xanh lấp lánh một ngôi sao. Kim Vang được biên chế vào tiểu đội 9, đại đội 1, trường huấn luyện tại thị xã Kiến An, thành phố Hải Phòng. Là lớp học đặc biệt để đưa vào Nam, chính vì vậy, cấp trên đã cử những cán bộ giỏi về đào tạo. Phong trào học tập giỏi để trở về phục vụ đồng bào miền Nam khiến cho tất cả các tân binh đều lao vào học tập hết mình. Phần lớn các học viên đều đạt kết quả tốt.
Với tố chất của người “thủ lĩnh” Đoàn, “Kim Vang đã trở thành con chim đầu đàn, luôn được biểu dương trước đại đội và được nhận nhiều phần thưởng” - Ông Lê Kim Trọng - đồng đội của anh, giờ vẫn kể lại với vẻ khâm phục.
Buổi sáng chạy dài 10km, cả ngày luyện tập quân sự, bơi lội, bắn súng, học tập chính trị. Sức trẻ nên luôn bị cái đói dày vò. Khi huấn luyện môn lăn lê trên bãi cỏ, thấy một bụi rau là anh em hái nhét vào túi áo, túi quần. Hết giờ huấn luyện, xuống suối tắm thì mang ra rửa và nhét vội vào miệng ăn cho đỡ đói. Thế nhưng, “Kim Vang đoàn thanh niên” vẫn yêu đời và cất tiếng hát với tiếng đàn măng-đô-lin: “Vì miền Nam ta không tiếc máu xương, miền Nam quê ta, miền Nam quê nhà…!” - 48 năm rồi, đồng đội của Kim Vang vẫn nhớ như in hình ảnh ấy.
Sau thời gian huấn luyện, Kim Vang được biên chế về đồn 149, tiểu khu 78, Công an nhân dân vũ trang tỉnh Nghệ An. Biên giới hoang vu, phỉ Vàng Pao hoạt động ráo riết. Mường Lóng trở thành điểm nóng biệt kích xâm nhập. Kim Vang cùng đồng đội, mỗi người khoác trên vai khẩu súng, lưng giắt 5 quả lựu đạn. Vì rừng núi cách trở, phương tiện thiếu thốn, khi xuống bám bản, tổ tuần tra luôn mang theo chim bồ câu để đưa tin về đồn.
Sau thời gian thực tế, 100 tân binh được rút về học lớp sĩ quan khóa 2 tại trường Sĩ quan Quân chính Công an nhân dân vũ trang (Chương Mỹ, Hà Tây). Số học viên này được chia ra làm 2 hệ. Kim Vang được biên chế học sĩ quan chính trị, đại đội Sao Đỏ. Năm 1966, người “thủ lĩnh” Đoàn mang quân hàm Chuẩn úy ra trường, về làm Chính trị viên Đồn BP Cốc Lếu ở Lào Cai.
Năm 1968, cuộc chiến đấu chống giặc Mỹ xâm lược vào giai đoạn khó khăn, ác liệt, “thủ lĩnh” Đoàn đã tình nguyện đi B, vào Phú Yên. Một số anh em ở lại, biên chế vào Trung đoàn 600. Ngày chia tay, đồng đội của anh vẫn nhớ như in chàng sĩ quan trẻ lại nở nụ cười với cây đàn măng-đô-lin. Và đó là lần cuối anh em trong khóa học gặp nhau.
 |
| Các cháu học sinh trường THCS Nguyễn Kim Vang bên tượng đài người anh hùng mà trường được mang tên. Ảnh: V.C |
Tại Phú Yên, “Kim Vang đoàn thanh niên, Chính trị viên đại đội B8” nổi tiếng với nhiều trận đánh như: Tháng 6-1969, anh đã chỉ huy đơn vị quần nhau với địch suốt 3 ngày đêm, đánh lui 2 tiểu đoàn bộ binh Nam Triều Tiên, tiêu diệt nhiều tên địch, bảo vệ an toàn cho các đồng chí lãnh đạo...
Ngày 26-1-1972, trước một ngày nhận quyết định Tỉnh ủy viên, Kim Vang xuống địa bàn thôn Liên Trì, xã Bình Kiến, thị xã Tuy Hòa để xử lý một cơ sở bị vỡ. Vừa qua khỏi đường tàu lửa thì đạn bắn xối xả - anh lọt vào ổ phục kích của địch. Quyết không để địch bắt sống, anh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, đập gãy súng và hy sinh ở tuổi thanh xuân 28. Ngày 6-6-1976, Nguyễn Kim Vang vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Nơi anh ngã xuống, giờ được tỉnh Phú Yên xây dựng ngôi trường mang tên Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Kim Vang. Vừa qua, trường THCS Hành Đức, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục được đổi tên thành trường THCS Nguyễn Kim Vang.