Cán bộ BĐBP Quảng Ninh góp công, góp của trực tiếp tham gia xây "Mái ấm biên cương" cho đồng bào. Ảnh: Thúy Hằng

Câu chuyện của chủ tịch xã

Tiếp chúng tôi tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, Quảng Ninh, Chủ tịch xã Giáp Văn Ngôn kể cho nghe câu chuyện về giải quyết những vấn đề phát sinh qua các hoạt động của chính nhân dân, những người trực tiếp sống và có quyền lợi với từng mảnh đất, hòn đá, gốc cây trên biên giới. Hoạt động “ngoại giao nhân dân” không chỉ nhằm giữ yên biên giới, mà còn làm tăng cường sự đoàn kết gắn bó trên tinh thần “16 chữ” mà hai Đảng, hai Nhà nước đã thống nhất. Theo Chủ tịch xã Giáp Văn Ngôn, “ngoại giao nhân dân” được xuất phát từ mối quan hệ thân tộc giữa các dòng họ có từ lâu đời. Cả xã Đồng Văn có tới gần 80% là người dân tộc Dao. Phía bên kia biên giới cũng có người dân tộc Dao. Vì cùng dân tộc nên các phong tục tập quán đến đời sống văn hóa, tâm linh cũng rất gần nhau, có chăng chỉ khác nhau về ngôn ngữ chính thống. Chính sự thông hiểu nhau như thế là cơ sở trong trao đổi, giải quyết cũng gặp thuận lợi.

Có câu chuyện, do thói quen thả trâu bò rông trong rừng, hàng ngày, thậm chí cả tuần mới tìm trâu về. Có con trâu trong đàn của người dân bên kia biên giới sang địa phận của xã Đồng Văn. Theo thông lệ, lúc này, việc giải quyết không chỉ phải theo các hiệp định, hiệp nghị và các quy chế về quản lý biên giới giữa hai quốc gia đã ký kết, mà còn liên quan đến rất nhiều vấn đề khác. Việc giải quyết trả con trâu đó về cho chính chủ mất rất nhiều thời gian. Mặc dù, con trâu đó của nhà ai, không chỉ người của xã bên kia mà ngay người dân của xã Đồng Văn cũng biết.

Hay chuyện, người dân bên kia biên giới có người thân mất, do thói quen vẫn đưa sang bên đất thuộc xã Đồng Văn quản lý chôn cất. Đương nhiên, việc làm như thế là sai và gia đình đó phải chuyển mộ của người thân về bên kia biên giới. Nếu cũng theo đúng các trình tự giải quyết thì rất lâu và qua nhiều cấp, trong khi việc giải quyết đó để dân hai bên tự giải quyết lại rất đơn giản. Vì cùng dân tộc, biết được phong tục tập quán, có khi chỉ cần hai vị trưởng họ của hai xã ngồi với nhau, nói rõ phải trái có khi đã giải quyết được.

Và trong thực tế, trên địa bàn xã Đồng Văn, những ngôi mộ của một số gia đình bên kia biên giới sau khi hoàn thành phân giới cắm mốc giữa hai Nhà nước đã được chuyển về. Hiện tại, chỉ còn một số ngôi mộ đã chôn cất quá lâu, con cháu của các gia đình đó nay đã chuyển đi sang nơi khác hoặc quốc gia khác sinh sống, định cư là còn lại, chưa chuyển được. Nhưng các gia đình phía bên kia biên giới cũng đã tìm cách nhắn nhủ người trong xã, con cháu những gia đình đó biết việc phải chuyển mộ ông bà, cha mẹ, người thân mà trước đây đã chôn cất thuộc đất của xã Đồng Văn sắp xếp thời gian, công việc mà về di chuyển.

Bắt đầu từ văn hóa

Theo Phó Chủ tịch xã Đồng Văn Dường Cắm Dìn, việc giải quyết mọi việc ổn thỏa có căn nguyên rất cơ bản và có từ lâu đời. Từ trước đến nay, mối quan hệ của bà con dân tộc giữa hai xã Đồng Văn, Bình Liêu, Quảng Ninh, Việt Nam và trấn Động Trung, Phòng Thành, Quảng Tây, Trung Quốc là rất hữu hảo.

Vào các ngày lễ tết, lễ hội của đồng bào Dao, hai xã thường tổ chức giao lưu, thăm hỏi và tổ chức nhiều trò chơi như đánh cù, đánh quay, bóng chuyền, chơi đu. Trong những lần giao lưu văn hóa văn nghệ, thể thao như thế, ngoài việc giao lưu, khi có thời gian nghỉ ngơi, các già làng, trưởng bản còn có các cuộc trao đổi, trò chuyện và thống nhất về những tồn tại, vướng mắc hai bên cần giải quyết.

Từ chuyện chuyển mồ mả người thân đến chuyện chăn thả trâu bò; từ chuyện người bên kia sang làm ăn đến chuyện thăm thân của các gia đình hai bên biên giới. Những câu chuyện tưởng như chỉ là quan hệ thân tộc hay trò chuyện ấy, thực ra là vấn đề chủ quyền. Đó cũng chính là vấn đề nhận thức về quyền làm chủ của người dân trên vùng đất được giao quản lý và sử dụng.

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, Trung tá Lưu Ngọc Bảo, cán bộ biên phòng tăng cường xã Đồng Văn, Phó Bí thư Đảng ủy cho rằng: Hiện tại, các vấn đề mà người dân hai bên biên giới đang tự giải quyết trên cơ sở các hiệp định, hiệp nghị đã được hai Nhà nước ký kết còn do chính nhu cầu của người dân trong giao lưu và hoạt động kinh tế đòi hỏi.

Có chuyện, con trâu bên trấn Động Trung lạc sang đất của xã Đồng Văn, lại đúng vào mùa gieo hạt. Việc trao trả con trâu lạc, nếu theo đúng các trình tự thì phải qua rất nhiều bước, nhiều thủ tục và mất nhiều thời gian.Ngoài việc bên giữ trâu phải nuôi, chăm sóc mà đến ngay người chủ khi nhận trâu cũng lại phải tính toán việc trả công cho người chăm sóc trong thời gian bị giữ.

Ấy là chưa kể đến có khi phải đi xa hàng chục, thậm chí hàng trăm cây số đến cửa khẩu, nơi trao trả để nhận trâu. Có khi lúc đó, nhận được trâu về thì mùa màng cũng đã lỡ vụ. Nhưng cũng việc trên, để người bắt được trâu cho mời gia đình mất trâu sang trao trả, nhắc nhở và đền bù những gì thiệt hại do con trâu đó phá, làm hại, vừa giữ được cái tình dân tộc, vừa bảo đảm thời vụ và lại xây dựng được cái nghĩa giữa hai bên mà quyền quản lý, làm chủ vùng đất vẫn được khẳng định. Tất nhiên là các vấn đề đó, người dân phải có trách nhiệm báo cáo sự việc với chính quyền để có sự thống nhất về lâu dài và tránh được sai sót đáng tiếc trong quan hệ bang giao.

Thay lời kết

Cũng theo Chủ tịch xã Giáp Văn Ngôn và Phó Bí thư Đảng ủy Lưu Ngọc Bảo, việc triển khai các hoạt động trên cơ bản là theo truyền thống và tập tục. Hiện tại, Nhà nước chưa giao vấn đề gì khi giải quyết giữa hai bên biên giới cho cấp xã. Việc giải quyết các vấn đề như trên, dù chỉ mang tính dân sự và sự vụ nhưng cũng cần có các quy định và chế độ chính sách cụ thể kèm theo. Để thành chủ trương và tiện lợi cho việc giải quyết những vấn đề dân sinh của đồng bào hai bên biên giới cũng rất cần các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu và có quy định những nội dung được làm, những nội dung cần báo cáo, thống nhất chủ trương.

Và tất nhiên, khi xem xét cũng rất cần làm sao phát huy được nhân tố và lợi ích của dân, lấy dân làm gốc, vì lợi ích của dân, tiện cho dân song vẫn giữ được chủ quyền lãnh thổ. Việc giải quyết những vấn đề trên đang là truyền thống và tự phát của chính nhu cầu đời sống lao động, sản xuất, canh tác của người dân hai xã Đồng Văn (Việt Nam) và Động Trung (Trung Quốc). Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết những vấn đề trên đều phải trên cơ sở các hiệp định, hiệp nghị, các quy chế, thỏa thuận đã được ký kết giữa hai Nhà nước song có xem xét yếu tố thân tộc, mối quan hệ, thói quen canh tác, tập tục cũng như đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào