Cơ hội làm giàu trên vùng đất “vàng”

Với việc trồng thành công cây khoai lang Nhật Bản, vùng đất rộng lớn, phì nhiêu, màu mỡ xã biên giới như Đắc Búc So, Quảng Trực (huyện Tuy Đức) này đang đổi thay cuộc sống người dân từng ngày. Đang là mùa mưa nhưng trên con đường vào xã Đắc Búc So, thỉnh thoảng lại bắt gặp những chuyến “xe xích” chở đầy khoai lang từ rẫy về nhà và ra các điểm thu mua. 

Đã đầu giờ chiều, vợ chồng anh Phan Tài Thái và chị Trần Bích Thùy ở buôn ND’Rung áo quần ướt sũng, nhuốm màu đất đỏ bazan, đang khẩn trương bốc những túi khoai lang từ “xe xích” xuống sân nhà mình chờ tư thương đến thu mua. Anh Phan Tài Thái cho biết: “Gia đình tôi cũng trồng sớm được khoảng 3 ha khoai, mặc dù thời tiết không thuận lợi lắm nhưng cũng phải bắt đầu thu hoạch rồi. Vất vả thật nhưng bù lại, khoai lang được mùa nên cũng vui lắm. Trải qua mấy năm trồng khoai thắng lợi, kinh tế gia đình tôi đã khá hơn trước nhiều rồi. Vụ này chắc tôi có lãi vài trăm triệu”.

Được biết, trước đây, gia đình anh Phan Tài Thái chuyển từ Quảng Trị vào đây, mua đất trồng các loại cây nông sản của địa phương như mì (sắn), đậu... hiệu quả kinh tế thấp nên cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn. Nhưng từ năm 2005, khi cây khoai lang Nhật Bản khẳng định được thế mạnh ở vùng đất này, gia đình anh Thái đã bắt đầu trồng thử nghiệm bước đầu thành công, sau đó tiến lên mở rộng diện tích trồng để có thu nhập ổn định.

Khoai lang được trồng ở huyện biên giới Tuy Đức, có xuất xứ từ Nhật Bản, từ khi trồng đến lúc thu hoạch chỉ mất thời gian khoảng 4 tháng. Mỗi năm người dân có thể trồng được 2 vụ (trên diện tích đất khác nhau) và chỉ phải đầu tư trên dưới 10 triệu đồng/ha khoai. Hộ nào thuê đất trồng khoai thì đầu tư cũng chưa đến 30 triệu đồng/ha. Khoai trồng đúng qui trình kỹ thuật, sản lượng đạt từ 15 đến 20ha tấn củ/ha. Hiện tại, giá khoai tại rẫy của nông dân khoảng 5,8 nghìn đồng/kg. Nghĩa là 1 ha trồng khoai, trừ mọi chi phí, người dân có thể thu lời từ 50-70 triệu đồng. 

Theo anh Phạm Văn Khang, thôn 8, một người có nhiều kinh nghiệm và đang sở hữu diện tích trồng khoai lang lớn bậc nhất ở đây cho biết: “Kỹ thuật trồng cây khoai lang rất dễ, đặc biệt rất hợp với thổ nhưỡng ở Đắc Búc So nên hiệu quả kinh tế luôn khả quan. Chính vì thế mà gia đình nào cũng có thể trồng được khoai. Nhiều hộ kinh tế khá giả nhờ loại “cây vàng” này đấy”. Ông Lê Xuân Đình, Bí thư chi bộ buôn ND’Rung rất hào hứng khi nói về cây khoai lang thoát nghèo trên địa bàn: “Trước đây, thôn chúng tôi có tỉ lệ gia đình nghèo cao lắm, chiếm khoảng 40%. Nhưng từ khi người dân chuyển đổi sang trồng cây khoai lang thì tỉ lệ hộ nghèo chỉ còn khoảng 20%”.

Đồng bào M’Nông chưa thoát nghèo

Cây khoai lang đang giúp nhiều hộ gia đình ở Đắc Búc So, Quảng Trực, Quảng Tân thoát nghèo, nhưng phần lớn họ vẫn là dân “nhập cư” từ nơi khác đến làm kinh tế. Các hộ dân bản địa, người đồng bào dân tộc M’Nông vẫn chưa biết thoát nghèo và làm giàu nhờ loại cây này. Lại nhớ đến lời của ông Lê Xuân Đình, Bí thư chi bộ buôn ND’Rung: “Xã chúng tôi có hai buôn tập trung đông số hộ gia đình đồng bào người dân tộc M’Nông nhất. Trong những năm qua, riêng buôn ND’Rung chúng tôi, tỉ lệ hộ dân thoát nghèo giảm xuống nhanh nhưng hộ gia đình dân tộc M’Nông thì còn ít lắm. Đồng bào vẫn chưa thấy hết giá trị kinh tế của loại cây trồng mới này”.

Chúng tôi đã tìm gặp được anh Điểu Sinh, người dân tộc M’Nông ở buôn ND’Rung, hiện đang sở hữu 4ha khoai lang chuẩn bị cho thu hoạch. Anh tâm sự: “Lần đầu cũng chưa biết trồng đâu, rồi được người anh em kết nghĩa chỉ cho nên giờ đã làm “ngon” rồi. Mỗi năm 4ha rẫy cũng đem lại cho gia đình khoảng vài trăm triệu, nhưng ở đây còn ít hộ người đồng bào M’Nông biết trồng khoai lang như tôi lắm.”

Anh Điểu Sinh, người M’Nông hiếm hoi ở Đắc Búc So biết trồng cây khoai lang thoát nghèo.

Xem ra ở Đắc Búc So cũng còn có hộ gia đình đồng bào dân tộc M’Nông biết thoát nghèo và vươn lên làm giàu nhờ cây khoai lang. Chúng tôi tìm về xã Quảng Trực, “thủ phủ” mới của cây khoai lang. Địa phương này có khoảng 47% dân số là đồng bào dân tộc M’Nông sinh sống. Đây cũng là địa bàn có diện tích đất trồng khoai tăng nhanh chóng mặt, nếu như năm 2010, xã này có 300ha thì đến năm 2011 đã lên tới 600ha trồng cây khoai lang.

Thế nhưng, khi tìm hiểu thì được biết, phần lớn diện tích trồng khoai ở đây chủ yếu là của dân từ nơi khác đến thuê lại để trồng với giá từ 5-7 triệu đồng/ha. Còn đồng bào bản địa là dân tộc M’Nông thì tuyệt nhiên chưa thể tiếp cận với loại cây này. Ông Điểu Khánh, Trưởng bản Đắc Huyt cho biết: “Nói trồng cây khoai lang dễ nhưng với đồng bào thì chưa quen nên vẫn còn khó lắm, với lại cũng cần một số tiền mặt ban đầu để đầu tư vốn nữa chứ. Mà cả chục triệu tiền mặt thì lấy đâu ra”.

Được biết, năm 2010, ở Quảng Trực đã có mô hình giúp đồng bào M’Nông tiếp cận và trồng cây khoai lang. Nhưng không hiểu sao, đến nay vẫn chưa thấy hộ đồng bào M’Nông nào có thể canh tác loại “cây vàng” ngay trên mảnh đất của mình. Khi được hỏi, anh Ngọc Tuấn, chủ một điểm thu mua khoai lang ở Quảng Trực thẳng thắn trả lời: “Chưa thấy đồng bào dân tộc M’Nông trồng được khoai để bán cho tôi”.

Thay vì tự mình làm giàu cho gia đình, chỉ vì thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, họ đang phải cho thuê đất với giá rẻ và nguy cơ có thể bị mất đất về lâu dài. Theo thông tin chúng tôi có được, hiện tại, ở địa phương này đã xuất hiện tình trạng một số người ở nơi khác đến thuê đất của đồng bào dân tộc thiểu số để trồng khoai lang, sau đó tìm cách san nhượng lại với giá rẻ. Tình trạng này nếu tiếp diễn sẽ dẫn đến người dân bản địa bị mất đất sản xuất trong tương lai gần.